Nhà phố có được làm tầng hầm hay không do quy định quản lý xây dựng của từng tỉnh, thành phố, quy chế kiến trúc và quy hoạch của khu vực quyết định, kèm các điều kiện về kích thước lô, bề rộng đường và an toàn cho nhà liền kề. Tầng hầm nằm hẳn dưới mặt đất thường không tính vào số tầng cao, nhưng bán hầm có phần nổi quá mức cho phép sẽ bị tính như một tầng, làm căn nhà vượt chỉ tiêu.
Nhiều chủ nhà muốn có hầm để xe, làm kho hay phòng kỹ thuật, nhưng chỉ hỏi chi phí mà quên hỏi quy hoạch. Bài này không bàn kỹ thuật kết cấu hay chống thấm, mà đi góc quy hoạch và thủ tục: những điều kiện thường gặp, cách tính hầm và bán hầm vào số tầng, lối xuống hầm đặt ở đâu, và những câu nên hỏi trước khi vẽ.
Những điều kiện thường gặp để nhà phố được làm hầm
Kích thước lô đất. Nhiều quy định chỉ cho làm tầng hầm với lô đất đạt chiều ngang, diện tích tối thiểu, vì lô quá nhỏ không đủ chỗ cho dốc xuống và biện pháp thi công an toàn.
Bề rộng đường, hẻm trước nhà. Hẻm hẹp khiến xe khó ra vào hầm và thi công đào sâu ảnh hưởng nhiều tới nhà xung quanh. Một số nơi hạn chế làm hầm với nhà trong hẻm nhỏ.
Khu vực quy hoạch và quy chế kiến trúc. Khu phố cũ, khu vực gần công trình ngầm, tuyến metro, khu có địa chất yếu có thể bị hạn chế hoặc đòi hỏi thêm điều kiện.
An toàn cho công trình lân cận. Đào hầm cạnh nhà liền kề là thi công có rủi ro cao. Hồ sơ xin phép thường phải có thiết kế biện pháp thi công, và đơn vị thiết kế, thi công phải có năng lực phù hợp.
Không lấn ra ngoài ranh, chỉ giới. Tường hầm, móng hầm không được vượt ra ngoài ranh thửa và chỉ giới đường đỏ, kể cả phần nằm dưới mặt đất. Với lô nằm sát vỉa hè, phần dưới vỉa hè thường có cống, cáp, đường ống, nên chỉ cần lấn vài chục phân cũng có thể đụng hạ tầng chung và gây sự cố cho cả tuyến.
Thoát nước cho hầm. Hầm phải có giải pháp thoát nước, bơm nước khi mưa lớn mà không xả ngược ra vỉa hè hay sang nhà bên. Ở khu hay ngập, cơ quan cấp phép có thể hỏi kỹ phần này, và cao độ cửa hầm so với cao độ quy hoạch của đường là điểm cần tính.
Hầm, bán hầm và cách tính vào số tầng
Cách xác định tầng hầm, bán hầm và có tính vào số tầng hay không được quy định trong quy chuẩn kỹ thuật và văn bản hướng dẫn hiện hành. Bảng dưới là nguyên lý để bạn hiểu vì sao bản vẽ hay bị hỏi lại.
| Loại | Đặc điểm theo nguyên lý | Ảnh hưởng tới số tầng |
|---|---|---|
| Tầng hầm | Phần lớn chiều cao nằm dưới cốt mặt đất | Thường không tính vào số tầng cao |
| Bán hầm có phần nổi thấp | Một phần nổi trên mặt đất, trong giới hạn quy chuẩn | Thường không tính vào số tầng cao |
| Bán hầm có phần nổi cao | Phần nổi vượt giới hạn quy chuẩn cho phép | Bị tính như một tầng; dễ làm nhà vượt chỉ tiêu |
| Hầm làm phòng ở | Bố trí phòng ngủ, sinh hoạt thường xuyên | Vướng yêu cầu thông gió, thoát nạn; cần hỏi kỹ |
Chỗ hay lệch là bán hầm. Chủ nhà muốn tầng trệt cao lên để có cửa sổ thông gió cho hầm, nên đẩy phần nổi lên. Vượt giới hạn là căn nhà 4 tầng thành 5 tầng theo cách tính, trong khi chỉ tiêu chỉ cho 4.
Dốc xuống hầm và cao độ tầng một
Dốc xuống hầm là chỗ quy hoạch và kiến trúc đụng nhau trực tiếp. Theo nguyên tắc chung, dốc phải nằm trong ranh thửa đất, bắt đầu từ phía trong chỉ giới xây dựng hoặc chỉ giới đường đỏ, không được lấn ra vỉa hè. Với lô đất ngắn hoặc hẹp, dốc chiếm một phần lớn mặt bằng tầng trệt, có khi không đủ chiều dài để đạt độ dốc an toàn. Đây là lý do nhiều quy định đặt kích thước lô tối thiểu cho việc làm hầm.
Làm hầm cũng kéo theo việc nâng cao độ tầng một ở nhiều thiết kế, để dốc ngắn lại hoặc để hầm có phần nổi lấy sáng. Nếu tuyến phố có quy định cao độ tầng một thống nhất trong quy chế kiến trúc, việc nâng này có giới hạn. Một tầng trệt cao vọt so với dãy phố có thể bị yêu cầu điều chỉnh.
Ngoài ra, cửa hầm mở ra đường phải bảo đảm an toàn giao thông: xe ra vào không chắn vỉa hè quá lâu, có tầm nhìn. Ở hẻm nhỏ, chuyện xe từ hầm ra hẻm có thể gây vướng cho cả xóm. Những điểm này nên được thể hiện trên bản vẽ tổng mặt bằng khi xin phép.
Hỏi gì trước khi thiết kế hầm
Trình tự dưới đây giúp bạn biết sớm có được làm hầm không, thay vì vẽ xong mới bị yêu cầu bỏ:
- Xin thông tin quy hoạch của thửa đất, đặc biệt chỉ giới đường đỏ, chỉ giới xây dựng và khu vực có quy định riêng về công trình ngầm hay không.
- Hỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ giấy phép ở UBND xã/phường văn bản nào quy định điều kiện làm tầng hầm cho nhà ở riêng lẻ tại địa phương; đối chiếu kích thước lô, bề rộng hẻm.
- Hỏi tuyến phố có quy định cao độ tầng một, chiều cao tổng không, để tính phần nổi của bán hầm.
- Khảo sát địa chất và hiện trạng nhà liền kề; lập biên bản hiện trạng có xác nhận của hàng xóm.
- Thuê đơn vị thiết kế có năng lực, yêu cầu hồ sơ có biện pháp thi công tầng hầm an toàn cho công trình lân cận.
- Nộp hồ sơ xin phép với đầy đủ bản vẽ hầm, dốc, mặt cắt thể hiện cao độ; giữ lại để dùng khi hoàn công.
Nếu câu trả lời ở bước hai là khu vực không cho làm hầm với lô như của bạn, hãy dừng ở đó và chuyển sang phương án khác như gác lửng làm kho, để xe ở tầng trệt. Cố xin ngoại lệ cho một căn nhà ở riêng lẻ hiếm khi thành công, và mất thời gian của cả gia đình.
Ví dụ giả định: lô 5 x 16 m muốn làm hầm để xe
Ví dụ giả định: bạn có lô đất ngang 5 m, sâu 16 m, mặt tiền là đường có lộ giới khá rộng, thuộc ô phố cho tầng cao tối đa 5 tầng. Gia đình muốn làm một tầng hầm để xe máy và một ô tô, phía trên 4 tầng cộng tum. Quy định giả định của thành phố cho phép nhà ở riêng lẻ làm hầm nếu lô đạt chiều ngang và diện tích nhất định, và lô của bạn vừa đủ.
Người thiết kế tính dốc xuống hầm: để đủ độ dốc an toàn cho ô tô, dốc chiếm gần một phần ba chiều sâu tầng trệt. Muốn rút ngắn dốc, họ đề xuất nâng cao độ tầng trệt, biến hầm thành bán hầm. Nhưng nâng như vậy thì phần nổi vượt giới hạn, bán hầm bị tính là một tầng, căn nhà thành 6 tầng theo cách tính, vượt chỉ tiêu.
Phương án cuối: giữ hầm đúng nghĩa, chỉ để xe máy và làm kho, bỏ ý định để ô tô dưới hầm, dốc ngắn hơn và tầng trệt vẫn dùng được. Các con số và quy định trong ví dụ là giả định, để thấy tầng hầm trên lô nhỏ thường là bài toán đánh đổi giữa quy hoạch và công năng.
Hầm ở nhà liền kề khu đô thị mới
Với nhà liền kề, biệt thự trong khu đô thị mới, chuyện có được làm hầm hay không thường đã được quyết định từ đồ án quy hoạch chi tiết và thiết kế mẫu của dự án. Có khu thiết kế sẵn tầng hầm cho cả dãy, có khu không cho phép làm hầm vì hạ tầng thoát nước, cao độ nền đã tính cho nhà không hầm. Trước khi tính tới, hãy đọc lại quy định quản lý theo đồ án và hỏi ban quản lý khu.
Một căn tự đào hầm trong dãy nhà liền kề không có hầm là trường hợp rủi ro cao về kỹ thuật: móng của các căn trong dãy thường được tính đồng bộ, đào sâu một căn có thể ảnh hưởng hai căn bên cạnh. Về quy hoạch, việc này có thể làm thay đổi cao độ tầng một, mặt đứng và lối ra vào so với thiết kế mẫu, nên dù được cấp phép cũng phải qua nhiều bước xem xét.
Nếu cả dãy hoặc nhiều hộ cùng có nhu cầu, cách hợp lý hơn là cùng kiến nghị chủ đầu tư và cơ quan quản lý xem xét, thay vì từng nhà tự làm. Trường hợp khu đã có thiết kế hầm sẵn, hãy giữ đúng công năng, cao độ và dốc như thiết kế, vì mọi thay đổi đều có thể kéo theo yêu cầu điều chỉnh giấy phép.
Rủi ro pháp lý khi làm hầm không đúng
Làm hầm không có trong giấy phép. Đào thêm hầm khi giấy phép không thể hiện là xây sai phép. Ngoài xử phạt, phần hầm khó được ghi nhận khi hoàn công.
Bán hầm vượt chiều cao. Làm căn nhà vượt số tầng cho phép, rơi vào trường hợp sai chỉ tiêu quy hoạch, khó khắc phục vì không thể "hạ" bán hầm sau khi đã đổ sàn.
Dốc lấn vỉa hè. Phần dốc ra ngoài ranh là lấn chiếm đất công, có thể bị buộc tháo dỡ.
Gây hư hại nhà liền kề. Đào hầm làm nứt, lún nhà bên là tình huống tranh chấp phổ biến. Biên bản hiện trạng trước thi công và bảo hiểm công trình giúp giảm rủi ro. Khi đã xảy ra tranh chấp, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết các bước giải quyết.
Dùng hầm sai công năng. Biến hầm thành phòng ở, phòng cho thuê mà không đáp ứng yêu cầu thông gió, thoát nạn, phòng cháy là rủi ro an toàn, có thể bị yêu cầu chấm dứt sử dụng.
Câu hỏi thường gặp
Nhà phố trong hẻm có được làm tầng hầm không?
Tuỳ quy định của từng địa phương. Nhiều nơi gắn điều kiện làm hầm với bề rộng hẻm và kích thước lô; hẻm nhỏ có thể bị hạn chế. Hỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ giấy phép ở UBND xã/phường văn bản đang áp dụng trước khi thiết kế.
Tầng hầm có tính vào số tầng của nhà không?
Tầng hầm nằm hẳn dưới mặt đất thường không tính vào số tầng cao. Bán hầm có phần nổi vượt giới hạn quy chuẩn thì bị tính như một tầng. Người thiết kế cần kiểm theo quy chuẩn hiện hành khi đặt cao độ.
Có thể làm hầm sau khi nhà đã xây xong không?
Đào hầm dưới nhà đang có là can thiệp lớn vào kết cấu, phải có thiết kế, biện pháp thi công và xin phép, đồng thời rủi ro cho chính căn nhà và nhà liền kề rất cao. Nếu có ý định làm hầm, nên tính ngay từ khi xây mới.
Dốc xuống hầm có được làm ra vỉa hè không?
Không nên. Vỉa hè là đất công, dốc phải nằm trong ranh thửa và trong chỉ giới cho phép. Làm dốc lấn ra vỉa hè có thể bị yêu cầu tháo dỡ.
Hầm có được dùng làm phòng ở hay cho thuê không?
Hầm làm phòng ở phải đáp ứng yêu cầu về thông gió, chiếu sáng, thoát nạn và phòng cháy, vốn khó đạt ở nhà phố nhỏ. Dùng hầm làm phòng cho thuê tiềm ẩn rủi ro an toàn; hãy hỏi cơ quan quản lý trước khi bố trí.
Nhà gần tuyến metro hay công trình ngầm có làm hầm được không?
Khu vực gần công trình ngầm thường có quy định bảo vệ, có thể hạn chế độ sâu đào hoặc yêu cầu thêm thoả thuận. Hỏi Sở Xây dựng hoặc UBND xã/phường khi xin thông tin quy hoạch.