Nhà liền kề trong khu đô thị mới bị ràng buộc chặt hơn nhà phố tự xây, vì mỗi căn là một phần của đồ án quy hoạch chi tiết 1/500 và thường có thiết kế mẫu thống nhất cho cả dãy. Sửa bên trong nhà phần lớn là việc của bạn, nhưng những gì nhìn thấy từ ngoài phố, như mặt tiền, màu sơn, mái, chiều cao, sân trước, gần như đều chạm vào quy hoạch và cần được chấp thuận.
Nhiều chủ nhà nhận bàn giao xong muốn lợp kín sân thượng, làm thêm phòng ở sân sau, đổi màu sơn cho hợp ý. Một số việc làm được nếu đi đúng thủ tục, một số gần như không được. Bài này giúp bạn phân loại công việc, biết văn bản nào đang ràng buộc căn nhà, và thứ tự hỏi để không bị lập biên bản giữa chừng.
Vì sao nhà liền kề có nhiều ràng buộc hơn
Khi lập khu đô thị, chủ đầu tư phải có đồ án quy hoạch chi tiết được phê duyệt. Đồ án này ghi cho từng lô hoặc dãy lô: chỉ giới xây dựng, mật độ, tầng cao, chiều cao, đôi khi cả cao độ tầng một và hình thức kiến trúc. Kèm theo đó là quy định quản lý theo đồ án, văn bản nói rõ những gì được và không được làm. Nhiều dự án còn có thiết kế mẫu cho từng loại nhà, được duyệt cùng hồ sơ dự án.
Lớp thứ hai là hợp đồng mua bán với chủ đầu tư và quy chế quản lý khu đô thị mà bạn đã ký. Văn bản này thường cam kết giữ hình thức kiến trúc thống nhất, quy định việc cải tạo phải được ban quản lý đồng ý. Đây là ràng buộc dân sự, song song với ràng buộc quy hoạch của Nhà nước. Một việc có thể không vi phạm quy hoạch nhưng vẫn vi phạm cam kết với khu, và ngược lại.
Lớp thứ ba là thủ tục xây dựng thông thường: giấy phép xây dựng, hoặc trường hợp được miễn phép theo luật. Một số nhà liền kề xây theo thiết kế mẫu đã được thẩm định có thể được miễn giấy phép khi xây mới, nhưng sửa chữa làm thay đổi kiến trúc mặt ngoài hay kết cấu thì vẫn phải xem xét lại. Ba lớp này cộng lại khiến việc sửa nhà liền kề cần hỏi kỹ hơn nhà phố bình thường.
Hạng mục hay muốn sửa và ai đang quản
Bảng dưới là khung tham khảo. Mỗi khu đô thị có quy định riêng, nên cột cuối là nơi bạn cần hỏi để có câu trả lời chính thức.
| Hạng mục | Thường bị ràng buộc bởi | Nên hỏi ai trước |
|---|---|---|
| Sơn lại mặt tiền, đổi màu | Thiết kế mẫu, quy chế khu, quy chế quản lý kiến trúc | Ban quản lý khu; nếu đổi màu thì hỏi thêm UBND xã/phường |
| Lợp mái sân thượng, làm phòng trên mái | Tầng cao, chiều cao trong đồ án 1/500 | UBND xã/phường (giấy phép), ban quản lý khu |
| Xây phòng ở sân sau | Mật độ xây dựng, khoảng lùi sau | UBND xã/phường, ban quản lý khu |
| Làm mái che, gara ở sân trước | Chỉ giới xây dựng, khoảng lùi trước | UBND xã/phường, ban quản lý khu |
| Thay cổng, hàng rào | Thiết kế mẫu, quy chế khu | Ban quản lý khu |
| Sửa bên trong, thay vật liệu hoàn thiện | Hầu như không, trừ khi đụng kết cấu | Báo ban quản lý về giờ thi công, vận chuyển vật liệu |
Nếu khu đô thị đã bàn giao hạ tầng và quản lý cho chính quyền, vai trò của ban quản lý giảm đi, nhưng quy định theo đồ án quy hoạch vẫn còn nguyên giá trị.
Những việc thường làm được mà không chạm quy hoạch
Phần lớn nhu cầu sửa nhà sau khi nhận bàn giao nằm trong nhóm dưới đây. Bạn vẫn nên báo ban quản lý về thời gian thi công, nhưng thường không cần giấy phép xây dựng:
- Hoàn thiện nội thất nếu nhận nhà thô: trát, lát, ốp, trần thạch cao, điện nước âm tường không đụng kết cấu chịu lực.
- Thay thiết bị vệ sinh, bếp, cửa bên trong; chống thấm sàn vệ sinh, sân thượng.
- Chia lại vách ngăn nhẹ bên trong, miễn không phá tường chịu lực và không chặn lối thoát nạn.
- Sơn lại mặt ngoài đúng màu và vật liệu như thiết kế ban đầu.
- Lắp lưới an toàn, khung bảo vệ cửa sổ theo mẫu khu cho phép.
- Trồng cây ở sân trước, sân thượng không làm kết cấu cố định che kín.
Ranh giới giữa sửa chữa nhỏ và cải tạo cần phép đôi khi mỏng. Lắp vách kính ban công tưởng nhỏ nhưng làm thay đổi mặt ngoài, có nơi coi là vi phạm. Khi nghi ngờ, hỏi trước một câu tốn ít hơn nhiều so với tháo dỡ sau.
Những việc chạm vào quy hoạch và thiết kế mẫu
Lợp kín sân thượng, xây thêm phòng trên mái. Đây là vi phạm hay gặp nhất ở nhà liền kề. Đồ án 1/500 ghi tầng cao và chiều cao cho cả dãy; thêm một khối trên mái là thêm tầng hoặc vượt chiều cao, làm vỡ hình ảnh chung. Mái che nhẹ không vách, đúng độ cao theo quy định của khu, có thể được chấp nhận ở một số nơi, nhưng phải hỏi.
Cơi nới sân sau. Khoảng trống phía sau giúp thông gió cho cả dãy và thường được tính vào mật độ xây dựng của lô. Xây kín sân sau làm tăng mật độ vượt chỉ tiêu, ảnh hưởng nhà quay lưng phía sau.
Xây gara, phòng ở sân trước. Sân trước nằm trong khoảng lùi theo chỉ giới xây dựng. Xây kiên cố ở đây là lấn chỉ giới.
Đổi màu, đổi vật liệu mặt tiền, thay kiểu cửa. Thiết kế mẫu thường quy định màu chủ đạo và vật liệu. Đổi khác hẳn làm dãy nhà mất thống nhất; nhiều khu yêu cầu xin ý kiến trước.
Nâng cốt nền, nâng tầng một. Cao độ tầng một trong khu đô thị thường được khống chế theo dãy. Nâng nền riêng một căn làm lệch mặt đứng và có thể ảnh hưởng thoát nước của vỉa hè.
Trình tự khi muốn thay đổi bên ngoài
Nếu bạn thật sự cần thay đổi một hạng mục bên ngoài, đi theo thứ tự dưới đây giúp hồ sơ có cơ hội được chấp nhận và tránh làm xong mới bị yêu cầu tháo:
- Tìm lại hợp đồng mua bán, quy chế quản lý khu, bản vẽ thiết kế mẫu được bàn giao. Đọc phần quy định về cải tạo, sửa chữa.
- Đề nghị ban quản lý khu hoặc chủ đầu tư cung cấp trích quy định quản lý theo đồ án quy hoạch chi tiết cho dãy nhà của bạn.
- Hỏi bộ phận quản lý xây dựng của UBND xã/phường việc định làm có cần giấy phép không, có phù hợp quy hoạch không. Mang theo phác thảo hoặc ảnh minh hoạ.
- Nếu được, thuê người thiết kế lập bản vẽ đúng chỉ tiêu và đúng hình thức kiến trúc của dãy; nộp hồ sơ xin phép nếu thuộc diện phải xin.
- Thông báo ban quản lý khu về thời gian thi công, đăng ký vận chuyển vật liệu, đặt cọc bảo đảm nếu quy chế yêu cầu.
- Thi công đúng bản vẽ được chấp thuận, giữ lại hồ sơ để dùng khi làm thủ tục ghi nhận thay đổi vào giấy chứng nhận nếu cần.
Ví dụ giả định: một căn lợp kín sân thượng trong dãy hai mươi căn
Ví dụ giả định: trong một dãy hai mươi căn nhà liền kề bốn tầng, chủ căn số 7 thuê thợ dựng khung thép, lợp tôn và quây vách kín toàn bộ sân thượng để làm phòng giặt và kho. Công trình làm xong trong một tuần, không xin phép, không báo ban quản lý. Hàng xóm phản ánh vì khối mới cao hơn hẳn và che nắng sân thượng nhà bên.
Khi kiểm tra, cơ quan quản lý xác định khối mới làm căn nhà vượt chiều cao và tầng cao theo đồ án, đồng thời thay đổi kiến trúc mặt ngoài so với thiết kế mẫu. Kết quả thường gặp trong tình huống như vậy là lập biên bản, buộc tháo dỡ phần xây thêm, kèm phạt theo quy định xử lý vi phạm hiện hành. Ban quản lý khu cũng có thể áp dụng biện pháp theo quy chế đã ký.
Nếu chủ nhà hỏi trước, có thể đã có lựa chọn khác: mái che nhẹ không vách ở độ cao khu cho phép, hoặc một khu giặt nhỏ trong tum thang đúng diện tích. Ví dụ này không nhằm doạ, mà để thấy chi phí của việc hỏi trước gần như bằng không, còn chi phí làm rồi tháo thì gấp nhiều lần.
Khi khu đô thị chưa bàn giao cho chính quyền
Nhiều khu đô thị mới sống trong một giai đoạn chuyển tiếp dài: cư dân đã vào ở, nhưng hạ tầng, đường nội bộ, cây xanh vẫn do chủ đầu tư quản lý, chưa bàn giao cho chính quyền địa phương. Trong giai đoạn này, ban quản lý của chủ đầu tư thường giữ vai trò lớn trong việc cho phép thi công: đăng ký giờ làm, cấp thẻ cho thợ, giữ tiền đặt cọc thi công, kiểm tra hiện trạng trước và sau khi sửa.
Bạn cần hiểu rằng sự đồng ý của ban quản lý không thay cho giấy phép xây dựng hay sự phù hợp với quy hoạch. Ngược lại, có giấy phép mà chưa làm thủ tục với ban quản lý vẫn có thể bị chặn ở cổng khu, không cho chở vật liệu vào. Cách an toàn là làm cả hai: hỏi cơ quan nhà nước về quy hoạch, giấy phép, và làm thủ tục nội bộ theo quy chế khu.
Khi khu đã bàn giao, việc quản lý trật tự xây dựng thuộc UBND xã/phường như các khu dân cư khác, nhưng đồ án quy hoạch chi tiết và quy định quản lý theo đồ án vẫn còn hiệu lực. Ban đại diện cư dân có thể thay ban quản lý của chủ đầu tư trong các việc nội bộ. Dù ở giai đoạn nào, bản vẽ thiết kế mẫu bàn giao kèm căn nhà vẫn là tài liệu nên giữ kỹ, vì đó là chuẩn để đối chiếu mọi thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Nhà liền kề xây theo thiết kế mẫu được miễn giấy phép thì sửa có cần xin phép không?
Miễn giấy phép khi xây mới theo thiết kế mẫu không có nghĩa là miễn cho mọi việc sửa sau này. Sửa chữa làm thay đổi kết cấu chịu lực, kiến trúc mặt ngoài hay quy mô thường vẫn phải được xem xét. Hãy hỏi UBND xã/phường với mô tả cụ thể việc định làm.
Ban quản lý khu đô thị có quyền cấm sửa nhà không?
Ban quản lý không cấp phép xây dựng, nhưng có quyền thực hiện quy chế quản lý khu mà bạn đã cam kết khi mua nhà. Việc vi phạm quy chế có thể dẫn tới biện pháp theo hợp đồng. Còn việc có phù hợp quy hoạch hay không do cơ quan nhà nước quyết định.
Cả dãy nhà đã lợp sân thượng hết thì căn mình lợp có sao không?
Việc nhiều căn cùng vi phạm không làm việc đó trở thành hợp pháp. Khi có đợt kiểm tra, mỗi căn đều có thể bị xử lý. Nếu cả dãy có nhu cầu chung, có thể cùng kiến nghị chủ đầu tư, chính quyền xem xét điều chỉnh quy định theo đường chính thức.
Đổi màu sơn mặt tiền có bị phạt không?
Tuỳ quy chế của khu và quy chế quản lý kiến trúc của địa phương. Nhiều khu đô thị yêu cầu giữ màu chủ đạo theo thiết kế mẫu; đổi khác hẳn có thể bị yêu cầu sơn lại. Hỏi ban quản lý trước khi chọn màu là cách an toàn.
Mua lại nhà liền kề mà chủ cũ đã cơi nới thì có phải tháo không?
Phần cơi nới không phép hay vượt quy hoạch không tự hết vi phạm khi đổi chủ. Người mua có thể bị yêu cầu khắc phục khi có kiểm tra. Trước khi đặt cọc, nên đối chiếu căn nhà thực tế với thiết kế mẫu và giấy phép, hỏi ban quản lý về tình trạng vi phạm.
Có thể xin điều chỉnh quy hoạch cho riêng một căn nhà liền kề không?
Điều chỉnh quy hoạch chi tiết cho riêng một lô trong dãy rất khó được chấp nhận, vì ảnh hưởng tính thống nhất của cả dãy. Nếu nhu cầu là chung của nhiều hộ, có thể cùng kiến nghị theo trình tự điều chỉnh cục bộ, nhưng quá trình dài và không chắc thành công.