Quy chế quản lý kiến trúc là văn bản do UBND tỉnh, thành phố ban hành theo Luật Kiến trúc, quy định những yêu cầu về kiến trúc cho từng khu vực, tuyến phố, và là một căn cứ khi cấp giấy phép xây dựng nhà phố. Với một căn nhà phố, quy chế có thể đề cập cao độ và chiều cao tầng một, độ vươn ban công, hình thức mái, màu sắc, vật liệu mặt ngoài, cách bố trí điều hoà, mái che trên mặt tiền.
Nhiều chủ nhà chỉ quan tâm số tầng và diện tích, đến khi nộp hồ sơ mới bị yêu cầu sửa mặt đứng vì không hợp quy chế. Bài này giúp bạn hiểu quy chế thường nói gì về nhà phố, khác thiết kế đô thị của tuyến ở đâu, cách tìm phần áp cho căn nhà mình, và đối chiếu với bản vẽ trước khi nộp.
Quy chế quản lý kiến trúc thường nói gì về nhà phố
Cao độ và chiều cao tầng một. Nhiều tuyến phố quy định cao độ nền và chiều cao tầng một thống nhất để dãy nhà có đường nét chung, nhất là các tuyến thương mại. Căn nhà có tầng một quá thấp hoặc quá cao so với quy định sẽ bị yêu cầu chỉnh.
Ban công, ô văng, mái đón. Độ vươn ra, độ cao tối thiểu so với vỉa hè, việc có được che kín hay không. Phần này gắn với bề rộng lộ giới của tuyến.
Hình thức mái và tầng trên cùng. Một số khu vực khuyến khích hoặc yêu cầu mái dốc, hạn chế các khối tum cao, hạn chế mái tôn tạm trên mặt tiền.
Màu sắc, vật liệu mặt ngoài. Quy chế có thể hạn chế màu quá sặc sỡ, vật liệu phản quang mạnh, kính phản chiếu trên mặt tiền, nhất là ở khu phố cũ hoặc tuyến cảnh quan.
Thiết bị trên mặt tiền. Vị trí đặt cục nóng điều hoà, bồn nước, khung chống trộm, mái che di động. Mục tiêu là mặt tiền gọn, không xả nước nóng xuống vỉa hè.
Khoảng lùi và chiều cao theo tuyến. Một số quy chế ghi khoảng lùi, tầng cao cho các tuyến cụ thể, bổ sung cho quy hoạch.
Quy chế chung, thiết kế đô thị riêng và quy hoạch: ba lớp khác nhau
Quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết quyết định chức năng đất, tầng cao, mật độ, chỉ giới. Quy chế quản lý kiến trúc đi tiếp một bước, quy định hình thức kiến trúc để các công trình trong cùng khu vực hài hoà với nhau. Hai lớp này bổ sung cho nhau: quy hoạch nói được xây bao nhiêu, quy chế nói xây trông thế nào.
Lớp thứ ba là thiết kế đô thị riêng cho một số tuyến phố, khu vực quan trọng. Ở đây các yêu cầu cụ thể hơn nhiều, có khi tới từng mặt đứng dãy nhà, nhịp cửa, chiều cao từng tầng. Nếu căn nhà của bạn nằm trên tuyến có thiết kế đô thị riêng, những yêu cầu đó thường được ưu tiên áp dụng vì đã tính sát vị trí.
Thực tế, không phải đô thị nào cũng đã có quy chế quản lý kiến trúc chi tiết cho mọi khu vực, và không phải tuyến nào cũng có thiết kế đô thị. Ở khu vực chưa có quy định riêng, cơ quan cấp phép thường áp các yêu cầu chung của quy chế cho toàn đô thị. Vì vậy, câu hỏi cần đặt khi xin thông tin là: căn nhà của mình chịu quy chế chung hay có quy định riêng cho tuyến.
Tìm và đọc phần quy chế áp cho căn nhà của bạn
Quy chế quản lý kiến trúc thường là văn bản dài, có phần chung và phần cho từng khu vực. Bạn không cần đọc hết, chỉ cần tìm đúng phần áp cho mình:
- Hỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ giấy phép ở UBND xã/phường hoặc Sở Xây dựng xem đô thị nơi bạn ở đã có quy chế quản lý kiến trúc chưa, văn bản ban hành ngày nào, có sửa đổi chưa.
- Tìm văn bản trên cổng thông tin của tỉnh, thành phố hoặc xin bản trích; ghi lại số hiệu văn bản để người thiết kế tra cứu.
- Xác định căn nhà thuộc khu vực nào trong quy chế: khu phố cũ, khu đô thị hiện hữu, khu phát triển mới, tuyến phố chính.
- Hỏi thêm tuyến đường trước nhà có thiết kế đô thị riêng không.
- Đánh dấu các yêu cầu liên quan nhà ở riêng lẻ: tầng một, ban công, mái, màu, vật liệu, thiết bị mặt tiền.
- Đưa cho người thiết kế, yêu cầu họ ghi chú trên bản vẽ mặt đứng từng điểm đã đáp ứng quy chế ra sao.
Nếu văn bản có chỗ khó hiểu, ví dụ không rõ tuyến đường của bạn được xếp vào nhóm nào, đề nghị cơ quan tiếp nhận trả lời bằng văn bản trước khi nộp hồ sơ xin phép.
Đối chiếu bản vẽ mặt tiền với quy chế: ví dụ giả định
Bảng dưới là ví dụ giả định cho một căn nhà phố trên tuyến thương mại có quy chế yêu cầu thống nhất tầng một. Các yêu cầu là minh hoạ, không phải quy định của đô thị nào.
| Hạng mục | Yêu cầu giả định của quy chế | Bản vẽ ban đầu | Chỉnh sửa |
|---|---|---|---|
| Chiều cao tầng một | Theo cao độ chung của dãy | Thấp hơn dãy một khoảng | Nâng chiều cao tầng một cho khớp |
| Ban công tầng hai | Không che kín, vươn trong giới hạn của tuyến | Quây kính kín | Bỏ kính, dùng lan can thoáng |
| Cục nóng điều hoà | Không đặt lộ trên mặt tiền, không xả xuống vỉa hè | Treo trên mặt tiền | Dời ra sau hoặc làm hộc che có thoát nước |
| Màu sơn | Gam trung tính, hạn chế màu quá chói | Màu tương phản mạnh | Đổi sang tông trung tính |
| Mái trên cùng | Hạn chế khối tum nhô ra mặt tiền | Tum sát mặt tiền | Lùi tum vào phía sau |
Những điều chỉnh này thường không làm mất diện tích sử dụng, nhưng nếu phát hiện sau khi đã xây thì phải đập, sửa mặt tiền. Đối chiếu trên bản vẽ là bước rẻ nhất.
Khu phố cũ, khu cần bảo tồn: yêu cầu chặt hơn
Ở những khu phố cũ có giá trị kiến trúc, khu vực xung quanh công trình di tích hoặc công trình kiến trúc có giá trị, quy chế quản lý kiến trúc thường đặt ra yêu cầu chặt hơn hẳn: chiều cao tối đa thấp, hình thức mái, cửa, vật liệu phải hài hoà với kiến trúc truyền thống của dãy phố, hạn chế thay đổi mặt tiền nhà có giá trị. Có công trình nằm trong danh mục kiến trúc có giá trị thì việc sửa chữa, cải tạo phải theo yêu cầu riêng.
Nếu căn nhà của bạn nằm trong khu vực như vậy, quy trình xin phép thường lâu hơn, có thể cần thêm ý kiến của cơ quan quản lý về kiến trúc hoặc di sản. Việc sửa mặt tiền tưởng nhỏ như thay cửa gỗ bằng cửa nhôm kính, ốp gạch mới lên tường cũ cũng có thể cần được chấp thuận.
Trước khi mua hoặc định sửa một căn nhà ở khu phố cũ, nên hỏi UBND xã/phường xem căn nhà hoặc dãy phố có thuộc diện quản lý đặc biệt không. Phần quy định về đất gần di tích được trình bày ở các trang chuyên về đất ở; ở đây chỉ lưu ý rằng quy chế kiến trúc có thể ảnh hưởng tới cả những việc sửa chữa thông thường.
Những hiểu lầm hay gặp
Một số suy nghĩ phổ biến khiến chủ nhà bị yêu cầu sửa bản vẽ hoặc sửa nhà:
- "Quy chế kiến trúc chỉ áp cho công trình lớn." Thực tế nhiều yêu cầu trong quy chế nhắm thẳng vào nhà ở riêng lẻ trên các tuyến phố.
- "Mặt tiền là chuyện thẩm mỹ, mình tự quyết." Mặt tiền là phần nhà tham gia vào không gian chung của tuyến phố, nên được quản lý.
- "Nhà bên cạnh sơn màu gì cũng được thì mình cũng vậy." Nhà bên có thể sơn trước khi có quy chế hoặc đã vi phạm.
- "Xin phép xong là xong, sau này sửa mặt tiền thoải mái." Sửa chữa làm thay đổi kiến trúc mặt ngoài nhà phố trên các tuyến đường chính thường cần được xem xét lại.
- "Quy chế không bao giờ thay đổi." Quy chế có thể được điều chỉnh; khi xin phép, hãy dùng phiên bản đang hiệu lực.
- "Có giấy phép thì không cần quan tâm quy chế." Giấy phép đã căn cứ quy chế; xây khác bản vẽ được duyệt về mặt tiền là xây sai phép.
Quy chế quản lý kiến trúc không nhằm làm khó chủ nhà, mà giữ cho dãy phố không mỗi nhà một kiểu. Hiểu nó sớm giúp bạn thiết kế một lần, xin phép một lần.
Tầng một kinh doanh: mái che, cửa cuốn, bảng hiệu
Nhiều nhà phố dùng tầng một để kinh doanh, và đây là phần mặt tiền hay bị chỉnh nhất khi kiểm tra. Những điểm thường được quy chế hoặc quy định quản lý đô thị đề cập:
- Mái che di động, bạt kéo trước cửa: độ vươn ra vỉa hè, độ cao tối thiểu, thời gian được kéo ra. Mái che cố định bằng tôn, khung sắt bắt vào tường thường bị hạn chế chặt hơn.
- Bảng hiệu, hộp đèn: kích thước, vị trí trên mặt tiền, không che ban công, cửa sổ tầng trên, không nhô ra quá giới hạn. Quy định về quảng cáo ngoài trời có văn bản riêng, cần đối chiếu thêm.
- Cửa cuốn, cửa kéo: vị trí hộp cửa không lấn ra ngoài chỉ giới; một số tuyến có yêu cầu về màu sắc hoặc dạng cửa.
- Bậc thềm, dốc dắt xe: phải nằm trong ranh nhà, không lấn vỉa hè, nhất là khi tầng một được nâng cao để làm cửa hàng.
- Thiết bị kỹ thuật cho kinh doanh như ống hút khói bếp, cục nóng tủ lạnh lớn: không xả trực tiếp ra mặt tiền, vỉa hè.
- Chiều cao thông thuỷ tầng một: nếu quy chế yêu cầu cao độ chung, thiết kế phải cân đối giữa nhu cầu kinh doanh và quy định.
Nếu dự tính kinh doanh ở tầng một, hãy nói rõ với người thiết kế ngay từ đầu, để các chi tiết trên được thể hiện trong hồ sơ xin phép thay vì lắp thêm sau và bị yêu cầu tháo.
Câu hỏi thường gặp
Quy chế quản lý kiến trúc do ai ban hành?
Theo Luật Kiến trúc, quy chế quản lý kiến trúc đô thị do UBND tỉnh, thành phố ban hành sau khi được lập và lấy ý kiến theo quy định. Ở nông thôn có quy chế cho điểm dân cư theo hướng dẫn riêng. Hỏi Sở Xây dựng hoặc UBND xã/phường để biết văn bản đang áp dụng.
Làm sao biết tuyến đường trước nhà có thiết kế đô thị riêng?
Hỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ giấy phép hoặc Sở Xây dựng khi xin thông tin quy hoạch, đề nghị ghi rõ tuyến có thiết kế đô thị riêng hay không. Nếu có, xin trích phần quy định cho đoạn tuyến có nhà bạn.
Sơn lại mặt tiền khác màu có cần xin phép không?
Sơn lại thường là sửa chữa, nhưng nếu quy chế của khu vực có yêu cầu về màu sắc mặt tiền thì việc đổi màu vẫn phải tuân thủ. Một số khu yêu cầu thông báo hoặc xin ý kiến. Hỏi UBND xã/phường trước khi đổi màu khác hẳn.
Nhà xây trước khi có quy chế có phải sửa mặt tiền cho đúng không?
Nhà đã xây hợp pháp trước khi có quy chế thường không bị buộc sửa ngay. Khi bạn cải tạo, sửa mặt tiền hoặc xây lại, phần làm mới sẽ phải đáp ứng quy chế đang hiệu lực.
Cục nóng điều hoà đặt trên mặt tiền có bị xử lý không?
Nhiều quy chế quy định vị trí đặt thiết bị trên mặt tiền và không cho xả nước, hơi nóng trực tiếp xuống vỉa hè. Vi phạm có thể bị yêu cầu khắc phục. Bố trí ngay từ thiết kế giúp tránh sửa lại.
Quy chế kiến trúc và quy hoạch mâu thuẫn thì theo cái nào?
Hai văn bản thường được lập để khớp nhau, nhưng nếu có điểm vênh, cơ quan cấp phép sẽ xác định cách áp dụng theo quy định. Bạn nên đề nghị họ trả lời bằng văn bản, thay vì tự chọn văn bản có lợi cho mình.