Trên bản đồ quy hoạch, đường đã có ngoài thực địa và đường mới chỉ nằm trên giấy thường được vẽ giống nhau, cùng là dải trắng giữa hai nét chỉ giới; muốn phân biệt, bạn so với tờ bản đồ hiện trạng, nhìn cách đường cắt qua ranh thửa và nhà cửa, rồi đọc ký hiệu mặt cắt gán cho từng đoạn. Một con đường "có trên bản đồ" chưa chắc đã có, và một con hẻm quen thuộc có khi đã bị vẽ thành đất khác.
Bài này giúp bạn nhận ra từng loại đường trên bản đồ quy hoạch phân khu, chi tiết, đọc bảng mặt cắt ngang để biết đường rộng bao nhiêu, và kiểm lại ngoài thực địa. Ví dụ là tuyến đường và thửa đất giả định; bài không nói tuyến nào có thật sẽ đi qua đâu.
Vì sao đường cũ và đường mới lẫn vào nhau trên bản đồ
Bản đồ quy hoạch sử dụng đất và bản đồ giao thông thể hiện mạng đường ở trạng thái hoàn chỉnh trong tương lai, theo thời hạn của đồ án. Nó không phân biệt đường đã làm xong năm ngoái với đường dự kiến hai mươi năm nữa mới đầu tư. Cả hai cùng là phần đất giao thông, cùng được vẽ bằng dải trắng hoặc xám nằm giữa hai nét chỉ giới đường đỏ.
Một số đồ án có ký hiệu riêng cho đường hiện hữu giữ nguyên, đường hiện hữu mở rộng và đường xây mới, ví dụ bằng kiểu nét tim đường hay màu nhạt đậm khác nhau. Nhưng nhiều đồ án không tách, hoặc tách trên tờ giao thông mà không tách trên tờ sử dụng đất. Người xem chỉ nhìn tờ sử dụng đất rất dễ tưởng con đường to đẹp phía sau nhà mình là đường đang có.
Ngược lại cũng xảy ra: một con hẻm đang dùng hằng ngày không xuất hiện trên bản đồ quy hoạch, vì đồ án định hướng gộp hoặc xoá hẻm đó khi chỉnh trang. Nếu bạn định vị thửa đất bằng con hẻm quen, bạn sẽ không tìm thấy nó, và có thể đặt nhầm thửa sang chỗ khác.
Dấu hiệu nhận ra đường mới chỉ có trên giấy
Đường cắt thẳng qua ranh thửa và nhà cửa. Khi chồng bản đồ quy hoạch lên bản đồ địa chính hoặc ảnh vệ tinh, đường hiện hữu nằm gọn trên lối đi đang có, còn đường quy hoạch mới cắt ngang các thửa đất, đi xuyên qua mái nhà, ruộng vườn.
Đường thẳng tắp, bo góc đều đặn. Đường làng, hẻm cũ thường cong theo địa hình và ranh đất; đường quy hoạch mới thường thẳng, giao nhau theo góc gần vuông, bo cong ở nút giao với bán kính đều.
Không có trên tờ hiện trạng. Đây là dấu hiệu chắc chắn nhất. Tờ hiện trạng giao thông hoặc hiện trạng sử dụng đất của cùng đồ án cho thấy những đường nào đã tồn tại lúc lập quy hoạch.
Tên đường là ký hiệu. Đường hiện hữu thường được ghi tên thật, đường mới thường chỉ có ký hiệu kiểu "đường D3" hay "đường N5". Dấu hiệu này không tuyệt đối, vì có đồ án ghi ký hiệu cho cả đường cũ.
Ký hiệu mặt cắt lớn hơn hẳn hiện trạng. Hẻm rộng 3 mét ngoài đời được gán mặt cắt 12 mét nghĩa là sẽ mở rộng; đó không còn là "đường hiện hữu giữ nguyên" dù vẫn nằm đúng vị trí cũ.
So bản đồ quy hoạch với hiện trạng và ảnh vệ tinh
Cách chắc chắn nhất để biết một con đường đã có hay chưa là so ba nguồn với nhau. Các bước làm như sau.
- Mở tờ quy hoạch giao thông hoặc quy hoạch sử dụng đất, đánh dấu đoạn đường gần thửa đất bạn quan tâm.
- Mở tờ hiện trạng của cùng đồ án, tìm đúng vị trí đó và xem đoạn đường có hay không, rộng bao nhiêu.
- Mở ảnh vệ tinh hoặc bản đồ nền phổ biến trên điện thoại, tìm cùng vị trí để xem hiện nay ra sao, vì tờ hiện trạng phản ánh thời điểm lập đồ án, có thể đã cũ nhiều năm.
- Ghi lại mỗi đoạn thuộc loại nào: hiện hữu giữ nguyên, hiện hữu mở rộng, hay mở mới.
- Với đoạn mở rộng hoặc mở mới chạy sát thửa đất, đọc tiếp bảng mặt cắt và đo chỉ giới.
Nếu đồ án có tờ hiện trạng giao thông riêng, ưu tiên tờ đó hơn tờ hiện trạng sử dụng đất, vì nó thường ghi cả bề rộng hiện trạng của từng tuyến, thứ bạn cần để so với tổng bề rộng quy hoạch ở bước sau. Ảnh vệ tinh chỉ cho biết có lối đi hay không, không cho biết lối đó là đường công cộng hay đất tư mở tạm. Với đất ven đô, nhiều "đường" trên ảnh vệ tinh thực ra là lối đi tự mở trên đất nông nghiệp, không có trong quy hoạch.
Đọc bảng mặt cắt ngang: con số nào dành cho gì
Bảng mặt cắt thường đặt ở mép tờ bản đồ giao thông, mỗi ký hiệu ứng với một hình vẽ cắt ngang con đường và các con số chia phần. Dưới đây là ba mặt cắt giả định để bạn quen cách đọc.
| Ký hiệu giả định | Tổng bề rộng | Cách chia | Gợi ý khi đọc |
|---|---|---|---|
| MC 1-1 | 30 mét | Vỉa hè 6 + lòng đường 7,5 + dải phân cách 3 + lòng đường 7,5 + vỉa hè 6 | Đường chính, thửa mặt tiền nên kiểm thêm khoảng lùi xây dựng |
| MC 2-2 | 16 mét | Vỉa hè 4 + lòng đường 8 + vỉa hè 4 | Đường khu vực, thường gặp ở khu dân cư mới |
| MC 3-3 | 7 mét | Vỉa hè 1,5 + lòng đường 4 + vỉa hè 1,5 | Hẻm hoặc đường nội bộ mở rộng từ lối đi cũ |
Tổng bề rộng là khoảng cách giữa hai chỉ giới đường đỏ. Khi đối chiếu với hiện trạng, bạn lấy tổng bề rộng trừ bề rộng hiện có để biết đường sẽ mở thêm bao nhiêu, nhưng phải xem mở đều hai bên hay lệch một bên trước khi kết luận nhà mình bị ảnh hưởng bao nhiêu.
Một đoạn đường có thể đổi mặt cắt giữa chừng, ví dụ từ 3-3 sang 2-2 sau một nút giao. Hãy tìm đúng điểm đổi ký hiệu gần thửa đất của bạn.
Hẻm hiện hữu: được giữ, mở rộng hay bị xoá
Ở khu dân cư cũ, câu hỏi phổ biến nhất không phải về đường lớn mà về con hẻm trước nhà. Trên bản đồ phân khu tỷ lệ 1/2000, hẻm nhỏ dưới vài mét thường không được thể hiện; toàn bộ khu dân cư chỉ là một ô màu vàng với ghi chú chỉnh trang. Vì vậy, không thấy hẻm trên bản đồ phân khu chưa có nghĩa là hẻm bị xoá.
Thông tin về hẻm thường nằm ở quy hoạch chi tiết, ở quy định quản lý theo đồ án, hoặc ở các quyết định riêng về lộ giới hẻm của địa phương. Một số nơi có danh mục hẻm kèm bề rộng quy hoạch; một số nơi xác định theo từng trường hợp khi cấp phép xây dựng. Bạn hỏi UBND phường, xã xem hẻm trước nhà đã có bề rộng quy hoạch được xác định chưa và văn bản nào quy định.
Giả định hẻm trước nhà hiện rộng 3 mét, quy hoạch chi tiết vẽ mở thành 6 mét, tim hẻm giữ nguyên. Mỗi bên sẽ lùi khoảng 1,5 mét. Nếu nhà bên kia hẻm là tường rào của trường học đã xây kiên cố và tim hẻm được dời về phía nhà dân, phần lùi phía nhà dân có thể lớn hơn. Chỉ bản vẽ có kích thước mới trả lời được.
Đường quy hoạch cắt ngang khu dân cư: đọc thêm những gì
Khi bạn phát hiện một tuyến đường mới vẽ xuyên qua khu đang ở, có thêm mấy chỗ cần đọc trên chính bộ bản vẽ trước khi đi hỏi.
- Phạm vi giữa hai chỉ giới đường đỏ cắt qua thửa đất của bạn bao nhiêu, cả mặt trước lẫn mặt bên nếu đất nằm gần nút giao.
- Mặt cắt của tuyến: đường lớn có dải phân cách, cầu vượt hay hầm chui thường kéo theo nút giao chiếm thêm đất.
- Tờ hạ tầng kỹ thuật: tuyến cống thoát nước lớn, đường điện, đường ống cấp nước chạy dọc tuyến có thể có hành lang riêng.
- Cao độ thiết kế của đường so với nền nhà hiện tại, nếu bản vẽ có ghi, vì đường mới cao hơn nền nhà gây ngập và khó ra vào.
- Ghi chú về giai đoạn thực hiện trong thuyết minh, nếu có; bản đồ thường không ghi thời điểm.
Chuyện khi nào tuyến được đầu tư, theo dõi thông báo ra sao, chuẩn bị giấy tờ thế nào khi có tuyến mới gần nhà được bàn ở mục đường mới, metro, cầu, kênh gần nhà trên trang này. Ở bước đọc bản đồ, bạn chỉ cần xác định đúng tuyến có cắt qua đất mình hay không và cắt bao nhiêu.
Kiểm lại ngoài thực địa trước khi kết luận
Đọc xong trên giấy, bạn nên ra đứng ở đầu hẻm hoặc mặt đường trước thửa đất, mang theo bản in phần bản đồ có liên quan. Đếm số nhà từ ngã ba vào, đo sơ bộ bề rộng hẻm bằng thước dây, so với những gì bạn đã đánh dấu. Rất nhiều nhầm lẫn được phát hiện ở bước này, ví dụ đếm nhầm một con hẻm vì có hẻm mới mở sau khi lập bản đồ.
Nhìn thêm các dấu hiệu ngoài thực địa: cột mốc chỉ giới nếu tuyến đã cắm mốc, dãy nhà đã lùi vào thẳng hàng ở một đoạn, vỉa hè đoạn trước đã làm rộng hơn đoạn sau. Những dấu hiệu này cho thấy quy hoạch đã được thực hiện một phần, và nhà nào chưa lùi có thể nằm trong diện ảnh hưởng.
Cuối cùng, hỏi chuyện người dân sống lâu năm và tổ trưởng tổ dân phố về các đợt đo đạc, họp dân liên quan đến tuyến đường. Thông tin truyền miệng không thay văn bản, nhưng giúp bạn biết nên đặt câu hỏi gì khi làm việc với UBND phường, xã. Mang theo bảng ghi từng đoạn đường thuộc loại nào, cuộc trao đổi sẽ ngắn và đúng trọng tâm hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Đường đã có tên thật thì có phải đường hiện hữu giữ nguyên không?
Không chắc. Đường có tên là đường đã tồn tại, nhưng bản đồ quy hoạch vẫn có thể gán cho nó mặt cắt lớn hơn hiện trạng, tức sẽ mở rộng. Bạn cần đọc ký hiệu mặt cắt của đoạn đường đó và so tổng bề rộng quy hoạch với bề rộng hiện tại.
Đường quy hoạch vẽ trên bản đồ bao lâu thì được làm?
Bản đồ quy hoạch không ghi thời điểm. Tiến độ phụ thuộc kế hoạch sử dụng đất hằng năm, kế hoạch đầu tư công và nguồn vốn của địa phương. Có tuyến làm sau vài năm, có tuyến nằm trên giấy rất lâu; muốn biết, bạn hỏi UBND phường, xã hoặc cơ quan quản lý dự án.
Hẻm trước nhà không có trên bản đồ phân khu thì có bị xoá không?
Chưa chắc. Bản đồ phân khu tỷ lệ 1/2000 thường không thể hiện hẻm nhỏ. Thông tin về hẻm nằm ở quy hoạch chi tiết, quy định quản lý hoặc văn bản về lộ giới hẻm của địa phương. Hãy hỏi UBND phường, xã trước khi kết luận.
Ảnh vệ tinh thấy có đường mà bản đồ quy hoạch không có thì sao?
Lối đi đó có thể là đường tự mở, lối đi chung giữa các hộ, hoặc đường làm sau khi lập đồ án. Nếu không có trên bản đồ quy hoạch, lối đi đó có thể không được giữ khi thực hiện quy hoạch. Đây là điểm cần hỏi rõ trước khi mua đất chỉ có lối vào qua đó.
Mặt cắt ghi tổng bề rộng 16 mét thì nhà mặt tiền mất bao nhiêu?
Tuỳ hiện trạng và cách bố trí tim đường. Nếu đường hiện rộng 10 mét và mở đều hai bên, mỗi bên lùi khoảng 3 mét. Nếu mở lệch về một phía, phía đó lùi nhiều hơn. Cần bản vẽ chỉ giới có kích thước hoặc văn bản xác định cho thửa đất.
Có thể xem bản đồ hiện trạng của đồ án ở đâu?
Tờ hiện trạng là một phần của hồ sơ đồ án quy hoạch. Bạn có thể hỏi bộ phận quản lý quy hoạch, UBND phường, xã nơi có đất, hoặc xem trên cổng thông tin quy hoạch của tỉnh, thành phố nếu nơi đó công bố đầy đủ bộ bản vẽ.