Khi nghe đường trước nhà sắp mở rộng, việc đầu tiên chủ nhà nên làm là xác định tin đó đang ở mức nào: lời đồn, quy hoạch đã duyệt, dự án đã có quyết định đầu tư, hay đã có thông báo thu hồi đất. Mỗi mức đòi hỏi một cách phản ứng khác nhau. Phần lớn sai lầm, như vội bán nhà giá thấp hay ngược lại đổ tiền xây lại cả mặt tiền, đều đến từ việc phản ứng với một mức cao hơn thực tế.
Bài này viết cho người đang ở hoặc đang cho thuê một căn nhà mặt đường, không phải cho người đi mua. Thứ tự gợi ý: xác định mức chắc chắn, đo lại nhà so với chỉ giới mới, quyết định chuyện sửa hay xây, rà giấy tờ, báo cho người thuê nếu có, theo dõi tiến độ, và phối hợp với hàng xóm cùng dãy. Phần tính tiền bồi thường khi thu hồi không thuộc phạm vi bài này.
Mở rộng đường có bốn mức chắc chắn
Bảng dưới giúp bạn đặt tin mình nghe được vào đúng ô. Dấu hiệu ở cột giữa là thứ bạn có thể kiểm bằng giấy tờ, không phải bằng lời kể.
| Mức | Dấu hiệu kiểm được | Nên làm |
|---|---|---|
| Tin đồn | Chỉ có lời kể, bài đăng mạng xã hội, môi giới gọi điện hỏi mua | Chưa thay đổi kế hoạch gì; đi hỏi UBND xã, phường xem có văn bản nào |
| Có trong quy hoạch | Đồ án quy hoạch đã phê duyệt thể hiện chỉ giới đường đỏ mới cắt vào thửa | Xin văn bản thông tin quy hoạch cho thửa, đo phần bị dính, rà giấy tờ |
| Có dự án đầu tư | Có quyết định chủ trương đầu tư hoặc phê duyệt dự án đường, có chủ đầu tư, ban quản lý dự án | Hỏi phạm vi giải phóng mặt bằng, kế hoạch khảo sát, đo đạc; chuẩn bị hồ sơ |
| Có thông báo thu hồi | Hộ nhận thông báo thu hồi đất bằng văn bản, có lịch điều tra, kiểm đếm | Làm việc theo thông báo, giữ bản sao mọi giấy tờ, hỏi luật sư khi có vướng mắc |
Nhiều con đường đứng ở mức thứ hai rất lâu. Khoảng thời gian đó là lúc thuận lợi nhất để chuẩn bị, vì không có áp lực hạn chót, nhưng cũng là lúc dễ bị tin đồn kéo đi nhất.
Đo lại nhà mình so với chỉ giới mới
Khi đã có văn bản thông tin quy hoạch ghi phần thửa nằm trong chỉ giới đường đỏ, hãy chuyển con số đó thành hình ảnh cụ thể trên chính căn nhà. Lấy thước dây đo từ mép đường hiện tại vào trong theo đúng số mét bị dính, đánh dấu tạm bằng phấn trên nền nhà. Việc này nghe đơn giản nhưng nhiều gia đình chỉ nhận ra mức độ khi thấy vạch phấn cắt ngang phòng khách hay chân cầu thang.
Ví dụ giả định: một nhà ống rộng bốn mét, sâu mười lăm mét, bị dính bốn mét tính từ mặt tiền. Phần còn lại sâu mười một mét. Nếu cầu thang nằm sát mặt tiền, toàn bộ hệ thống đi lại lên tầng nằm trong phần bị cắt, phần còn lại muốn dùng được phải làm lại cầu thang. Nếu cột chịu lực chính nằm ở mét thứ ba, cắt bốn mét nghĩa là đụng vào kết cấu, phải có kỹ sư đánh giá phần còn lại có đứng vững không.
Ghi lại ba thứ: diện tích đất còn lại, diện tích sàn còn lại ở mỗi tầng, và những bộ phận chính rơi vào phần bị cắt như cầu thang, bể nước, nhà vệ sinh, cột. Bảng ghi này dùng cho cả việc quyết định sửa nhà, việc trao đổi với người thuê, lẫn lúc làm việc với đơn vị đo đạc của dự án sau này. Phần còn lại quá nhỏ hoặc quá méo để xây có được xử lý gì thêm hay không là câu hỏi thuộc phương án bồi thường, bạn có thể hỏi khi dự án có hội đồng bồi thường.
Có nên sửa hay xây lại nhà khi đường chưa mở
Sửa nhỏ để ở cho an toàn thì không nên trì hoãn. Mái dột, điện chập, tường thấm là chuyện an toàn của người trong nhà. Không có lý do gì để sống chung với chúng nhiều năm chỉ vì đường có thể mở. Giữ hoá đơn, ảnh trước và sau khi sửa để có hồ sơ về hiện trạng.
Đầu tư lớn vào phần sẽ bị cắt thì cân nhắc kỹ. Làm lại mặt tiền, đổ thêm tầng ở phần nằm trong chỉ giới đường đỏ là bỏ tiền vào phần có khả năng phải tháo dỡ. Hơn nữa, việc xây mới trong phần này thường bị hạn chế, có thể chỉ được cấp giấy phép xây dựng có thời hạn hoặc không được cấp, tuỳ quy định hiện hành và quy hoạch đã có kế hoạch thực hiện hay chưa.
Xây mới ở phần còn lại thì thiết kế lùi ngay từ đầu. Nếu nhà đã xuống cấp và bạn muốn xây lại, hãy thiết kế công trình nằm trọn trong phần ngoài chỉ giới, theo chỉ giới xây dựng mới. Khi đường mở, nhà không phải cắt sửa gì, và hồ sơ xin phép cũng thuận hơn. Danh mục xây, sửa nhà theo quy hoạch của trang có bài riêng về giấy phép trong vùng quy hoạch.
Đừng tự ý xây sai để “đón đầu”. Có người xây thêm vào phần bị dính với hy vọng được tính thêm khi bồi thường. Công trình xây không đúng quy định sau thời điểm có thông báo thu hồi thường không được bồi thường, còn có thể bị xử lý vi phạm. Rủi ro lớn hơn nhiều so với lợi ích tưởng tượng.
Giấy tờ nhà đất nên rà ngay khi có quy hoạch
Giấy tờ đầy đủ, khớp nhau là điều kiện để mọi quyền lợi sau này được xem xét đúng. Lúc chưa có áp lực là lúc nên rà soát và bổ sung:
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: tên người đứng tên còn đúng không, đã cập nhật biến động như thừa kế, tặng cho, tách thửa chưa, diện tích trên sổ có khớp thực tế không.
- Giấy tờ về nhà: giấy phép xây dựng cũ, bản vẽ hoàn công nếu có, biên bản nghiệm thu; nhà xây trước khi có giấy phép thì giữ các giấy tờ chứng minh thời điểm xây.
- Giấy tờ về nguồn gốc đất: giấy mua bán cũ, quyết định giao đất, biên lai nộp thuế đất qua các năm, đặc biệt với đất chưa có sổ.
- Giấy tờ về người trong nhà: hộ khẩu cũ, thông tin cư trú hiện tại, danh sách người cùng sinh sống, vì nhiều khoản hỗ trợ sau này dựa trên thông tin này.
- Giấy tờ kinh doanh: đăng ký hộ kinh doanh tại địa chỉ, chứng từ nộp thuế, nếu mặt tiền đang buôn bán.
- Ảnh và video hiện trạng: chụp toàn bộ nhà từ ngoài vào trong, có ngày giờ, lưu nhiều nơi.
Chỗ nào thiếu hoặc sai, nên làm thủ tục đính chính, cập nhật ngay ở văn phòng đăng ký đất đai. Làm lúc dự án đã khởi động thường chậm và căng thẳng hơn nhiều.
Nhà đang cho thuê, đang buôn bán mặt tiền
Nếu căn nhà đang cho thuê, người thuê có quyền biết những thông tin ảnh hưởng tới việc họ sử dụng nhà. Báo sớm rằng đường có trong quy hoạch mở rộng, kèm mức chắc chắn hiện tại, là cách giữ quan hệ tốt và tránh tranh chấp về sau. Người thuê kinh doanh mặt tiền thường đầu tư trang trí, biển hiệu, quầy kệ; họ cần biết để tính khấu hao cho phù hợp.
Với hợp đồng thuê ký mới hoặc gia hạn, nên ghi thêm điều khoản về trường hợp Nhà nước thu hồi một phần hoặc toàn bộ nhà để làm đường: hợp đồng chấm dứt hay điều chỉnh giá thuê thế nào, báo trước bao lâu, ai chịu chi phí tháo dỡ phần cải tạo của người thuê, khoản hỗ trợ dành cho người kinh doanh nếu có thì xử lý ra sao. Điều khoản nên để luật sư soát, vì các khoản hỗ trợ khi thu hồi đất được quy định riêng và không phải lúc nào cũng thuộc về chủ nhà.
Nếu chính gia đình đang buôn bán ở mặt tiền, hãy nghĩ trước về giai đoạn thi công: lối vào có thể bị rào chắn nhiều tháng, khách khó dừng xe. Danh mục này có bài riêng về sống cạnh công trường đường và metro. Lên phương án từ bây giờ, như bán thêm qua kênh trực tuyến hay tìm sẵn một điểm tạm gần đó, giúp thu nhập không bị gián đoạn đột ngột.
Theo dõi tiến độ mà không chạy theo tin đồn
Tiến độ một dự án đường có thể kéo dài nhiều năm. Một nếp theo dõi đều đặn, ít tốn công, giúp bạn biết đúng lúc cần hành động:
- Mỗi quý ghé hoặc hỏi bộ phận một cửa UBND xã, phường xem có thông báo nào về tuyến đường; xem bảng niêm yết ở trụ sở và nhà văn hoá khu phố.
- Theo dõi cổng thông tin điện tử của tỉnh, thành phố và của UBND xã, phường ở mục quy hoạch, đầu tư; ghi lại tên văn bản, số, ngày ban hành.
- Tham gia họp tổ dân phố khi có nội dung về dự án; ghi chép ai trình bày, nói gì, có văn bản kèm theo không.
- Khi có tin về quyết định đầu tư, tìm tên chủ đầu tư hoặc ban quản lý dự án; từ đó có địa chỉ để hỏi trực tiếp bằng văn bản.
- Lưu mọi văn bản vào một bìa hồ sơ theo thứ tự thời gian, kèm bản chụp trên điện thoại.
Môi giới gọi hỏi mua với lý do “đường sắp mở, bán sớm kẻo mất giá” hay “bán chậm sẽ tiếc” đều không phải nguồn thông tin. Chỉ văn bản của cơ quan nhà nước mới cho biết đường đang ở bước nào.
Hàng xóm cùng dãy: làm chung việc gì thì đỡ
Một tuyến đường mở rộng thường ảnh hưởng cả dãy nhà, nên nhiều việc làm chung sẽ nhẹ hơn. Cùng nhau xin thông tin quy hoạch giúp các hộ có chung một căn cứ, tránh mỗi nhà nghe một kiểu. Cùng thuê một đơn vị đo đạc để xác định ranh thửa và phần dính cho cả dãy có thể tiết kiệm, đồng thời phát hiện sớm chỗ ranh giữa các nhà chưa rõ, cần thống nhất trước khi dự án đo đạc chính thức.
Khi có đợt lấy ý kiến về quy hoạch hay về dự án, một văn bản góp ý có chữ ký của nhiều hộ, nêu cụ thể vấn đề như tim đường lệch về một phía mà không rõ lý do, hay phần còn lại của nhiều thửa quá nông để ở, thường được xem xét kỹ hơn những ý kiến rời rạc. Cách viết góp ý có căn cứ được bàn trong danh mục góp ý, kiến nghị của trang.
Làm chung không có nghĩa là quyết định thay nhau. Mỗi nhà có giấy tờ, nhu cầu và hoàn cảnh riêng; việc bán hay giữ nhà, nhận phương án nào là quyết định của từng hộ. Cũng nên cảnh giác với người đứng ra “gom hồ sơ cả dãy để lo cho nhanh” mà không có tư cách rõ ràng. Nếu có tranh chấp ranh giới với hàng xóm hoặc khiếu nại về quyết định của cơ quan nhà nước, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết nên đi bước nào trước.
Câu hỏi thường gặp
Môi giới nói đường sắp mở rộng và trả giá thấp, có nên bán ngay không?
Trước hết hãy kiểm tin đó bằng văn bản ở UBND xã, phường và văn bản thông tin quy hoạch của thửa. Lời của người muốn mua không phải căn cứ. Quyết định bán hay giữ là việc của gia đình bạn, dựa trên nhu cầu ở và hoàn cảnh tài chính, không nên dựa vào một cuộc gọi tạo cảm giác gấp gáp.
Đường có trong quy hoạch mở rộng thì có được cấp sổ hay sang tên nhà không?
Đất nằm trong quy hoạch nhưng chưa có quyết định thu hồi vẫn có những quyền nhất định theo quy định hiện hành, song có thể kèm ghi chú hoặc hạn chế với phần nằm trong chỉ giới. Nên hỏi văn phòng đăng ký đất đai về trường hợp cụ thể của thửa mình. Danh mục đất dính quy hoạch của trang có bài chi tiết hơn.
Nhà bị cắt mặt tiền thì phần còn lại có được xây lại cao hơn không?
Phụ thuộc vào chỉ tiêu quy hoạch áp cho ô đất sau khi đường mở, như số tầng, mật độ, khoảng lùi, và diện tích, kích thước phần còn lại có đủ điều kiện xây theo quy định của địa phương hay không. Đường mở rộng đôi khi đi kèm chỉ tiêu tầng cao khác cho dãy nhà mặt tiền mới, cần hỏi khi xin thông tin quy hoạch.
Có nên tự tháo dỡ phần nhà nằm trong lộ giới trước để chủ động không?
Không nên tự tháo dỡ khi chưa có quyết định thu hồi và chưa kiểm đếm. Việc tự phá có thể làm mất căn cứ xác định hiện trạng để tính các khoản liên quan sau này. Hãy giữ nguyên, chụp ảnh lưu hiện trạng, và làm việc theo đúng trình tự khi dự án triển khai.
Người thuê nhà kinh doanh có được hỗ trợ gì khi đường mở rộng không?
Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất, trong đó có hỗ trợ ngừng kinh doanh, được quy định riêng và xét theo điều kiện cụ thể như đăng ký kinh doanh, nộp thuế tại địa chỉ. Chủ nhà và người thuê nên thoả thuận trước trong hợp đồng, và khi dự án có phương án thì hỏi trực tiếp hội đồng bồi thường.
Làm sao biết tim đường quy hoạch lệch về phía nhà mình hay phía đối diện?
Xem bản vẽ quy hoạch có tim đường và mặt cắt, rồi so với tim đường hiện hữu. Cách chắc hơn là đề nghị cơ quan quản lý quy hoạch cung cấp khoảng cách từ chỉ giới đường đỏ tới ranh thửa của bạn trong văn bản trả lời, hoặc xem hồ sơ cắm mốc nếu tuyến đã được cắm mốc ngoài thực địa.