Cho thuê là cách nhiều chủ nhà trong vùng quy hoạch treo giữ được nguồn thu từ căn nhà không thể xây lại, khó bán; muốn làm an toàn, bạn cần chọn thời hạn hợp đồng theo đúng nấc của thửa đất, nói thật với người thuê về tình trạng quy hoạch, và viết sẵn điều khoản cho ngày có thông báo thu hồi. Thiếu ba thứ đó, ngày dự án khởi động có thể biến thành tranh chấp tiền cọc, tiền đầu tư cải tạo và thời hạn dọn đi với người đang thuê.
Bài này đứng ở phía chủ nhà nhưng không giấu thông tin với người thuê, vì một hợp đồng dựa trên thông tin đầy đủ là hợp đồng ít tranh chấp nhất. Các điều khoản mẫu chỉ để tham khảo; với hợp đồng giá trị lớn hoặc thời hạn dài, bạn nên để luật sư soát trước khi ký.
Vì sao cho thuê là lựa chọn phổ biến trong vùng treo
Với một căn nhà trong vùng quy hoạch treo, chủ nhà thường bị kẹt ở giữa: không xây mới được, sửa lớn thì ngại, bán thì bị ép giá vì người mua sợ quy hoạch. Trong khi đó, căn nhà vẫn có giá trị sử dụng thật. Một mặt tiền hẻm lớn vẫn hợp để bán tạp hoá, một căn nhà cấp bốn vẫn có sinh viên, công nhân cần thuê. Cho thuê biến giá trị sử dụng đó thành dòng tiền đều đặn trong lúc chờ.
Cho thuê cũng giữ cho căn nhà có người ở, có người để ý tới mái dột hay dây điện chập, thay vì bỏ trống rồi xuống cấp nhanh. Với nhiều gia đình đã chuyển đi nơi khác, khoản tiền thuê đủ bù chi phí giữ nhà và các nghĩa vụ tài chính liên quan tới thửa đất.
Rủi ro của cho thuê trong vùng treo nằm ở chỗ không ai biết hợp đồng có được chạy hết thời hạn hay không. Người thuê bỏ tiền cải tạo mặt bằng để kinh doanh, rồi một năm sau nhận tin thu hồi; chủ nhà thì đã tiêu tiền cọc. Phần còn lại của bài là cách đưa rủi ro đó lên bàn ngay từ đầu, để cả hai bên cùng tính.
Nói gì với người thuê, đưa giấy gì
Che giấu tình trạng quy hoạch có thể giúp cho thuê nhanh hơn, nhưng dễ dẫn tới tranh chấp khi sự việc lộ ra. Những điều nên nói rõ trước khi ký:
- Thửa đất nằm trong quy hoạch gì, dính toàn bộ hay một phần, theo văn bản cung cấp thông tin quy hoạch bạn đã có. Cho người thuê xem bản sao.
- Thửa đất có tên trong kế hoạch sử dụng đất hằng năm chưa, đã có thông báo thu hồi chưa. Nếu chưa có gì ngoài quy hoạch, nói đúng như vậy.
- Những việc không được làm trên đất ở nấc hiện tại: không xây thêm, không cơi nới, hạn chế sửa chữa lớn. Người thuê kinh doanh cần biết để không dự tính cải tạo quá mức.
- Nếu có thông báo thu hồi trong thời gian thuê, chủ nhà sẽ báo trong bao lâu và hai bên xử lý tiền cọc, tiền thuê trả trước thế nào.
- Người thuê có được tham gia các buổi họp dân, buổi kiểm đếm không, và ai là người ký các biên bản liên quan tới đất và nhà.
Ghi một dòng trong hợp đồng xác nhận bên thuê đã được thông báo về tình trạng quy hoạch của thửa đất tại thời điểm ký, kèm danh sách giấy tờ đã xem. Dòng này bảo vệ cả hai: chủ nhà không bị nói là giấu thông tin, người thuê biết rõ mình nhận rủi ro gì.
Chọn thời hạn hợp đồng theo nấc của thửa đất
Thời hạn hợp lý phụ thuộc thửa đất đang đứng ở nấc nào. Bảng dưới là gợi ý để hai bên thương lượng, không phải quy định.
| Nấc của thửa đất | Thời hạn thường hợp lý | Lưu ý khi ký |
|---|---|---|
| Chỉ có trong quy hoạch, chưa vào kế hoạch | Có thể ký dài, kèm điều khoản thu hồi | Người thuê có thể cải tạo nhẹ; ghi rõ ai chịu chi phí |
| Có trong kế hoạch sử dụng đất hằng năm | Ngắn, gia hạn theo từng năm | Không cải tạo lớn; tiền cọc vừa phải |
| Đã có thông báo thu hồi | Ngắn, có thể theo tháng | Nói rõ lịch dự kiến; không nhận trả trước dài hạn |
| Đã đo đạc, kiểm đếm rồi dừng lâu | Ngắn, gia hạn từng kỳ | Ghi rõ tài sản của người thuê lắp sau ngày kiểm đếm |
Một hợp đồng dài nhưng có điều khoản chấm dứt rõ khi thu hồi vẫn tốt hơn một hợp đồng ngắn mà mỗi lần gia hạn lại phải thương lượng từ đầu. Chọn cách nào là tuỳ hai bên, miễn điều khoản thu hồi được viết đủ.
Điều khoản cho ngày có thông báo hoặc quyết định thu hồi
Nghĩa vụ báo tin. Khi nhận thông báo thu hồi, chủ nhà báo cho bên thuê trong một số ngày nhất định và gửi bản sao. Mẫu tham khảo: "Trong vòng bảy ngày kể từ ngày nhận được thông báo thu hồi đất liên quan tới nhà cho thuê, bên cho thuê gửi bản sao thông báo cho bên thuê."
Chấm dứt không phạt. Việc chấm dứt hợp đồng vì Nhà nước thu hồi đất không phải lỗi của bên nào, nên không bên nào phải chịu phạt vi phạm. Mẫu tham khảo: "Trường hợp có quyết định thu hồi đất dẫn tới không thể tiếp tục cho thuê, hợp đồng chấm dứt vào ngày bàn giao mặt bằng theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền; hai bên không phạt vi phạm."
Thời gian báo trước để dọn đi. Đặt một khoảng thời gian tối thiểu bên thuê được biết trước, ví dụ giả định ba mươi ngày, trừ khi lịch bàn giao của cơ quan có thẩm quyền ngắn hơn.
Tiền cọc và tiền thuê trả trước. Hoàn trả toàn bộ tiền cọc và phần tiền thuê đã trả cho thời gian chưa sử dụng, trong một số ngày sau khi bên thuê bàn giao nhà. Ghi rõ cách tính phần tiền thuê theo ngày.
Tài sản của bên thuê. Bên thuê được tháo dỡ, mang đi tài sản do mình lắp đặt; các khoản liên quan tới tài sản của bên nào thì bên đó tự làm việc với cơ quan có thẩm quyền theo quy định. Bài này không bàn mức tính, chỉ cần hợp đồng nói rõ tài sản nào là của ai.
Lưu ý chung. Các câu mẫu trên là tham khảo, cần điều chỉnh theo hoàn cảnh và nên để luật sư soát, nhất là với mặt bằng kinh doanh có đầu tư lớn.
Khi người thuê muốn cải tạo, lắp đặt
Người thuê làm quán, làm cửa hàng thường muốn sửa mặt tiền, làm kệ, lắp máy lạnh, thay nền. Với nhà trong vùng treo, xử lý theo các bước sau để không phạm quy định và không tranh chấp về sau:
- Bên thuê liệt kê hạng mục định làm bằng văn bản, kèm kích thước và vật liệu.
- Chủ nhà đối chiếu với nấc của thửa đất: hạng mục nào làm tăng diện tích, chiều cao, đụng kết cấu thì từ chối; hạng mục sửa chữa bên trong thì cân nhắc.
- Với hạng mục còn nghi ngờ, chủ nhà hỏi UBND xã, phường trước khi đồng ý, vì chủ nhà là người chịu trách nhiệm về công trình trên đất.
- Ghi vào phụ lục hợp đồng hạng mục được phép, ai trả chi phí, khi trả nhà thì tháo dỡ hay để lại, và việc để lại có được trừ tiền thuê không.
- Chụp ảnh hiện trạng trước và sau khi bên thuê cải tạo, mỗi bên giữ một bộ.
Đặc biệt tránh để người thuê dựng mái che kiên cố, cơi nới ra hẻm hay làm gác lửng để tăng chỗ bán hàng. Những việc này nhìn như chuyện của người thuê, nhưng người bị lập biên bản về công trình trên đất là chủ nhà.
Đất ở dùng làm mặt bằng kinh doanh và nghĩa vụ của chủ nhà
Cho thuê nhà để người thuê ở hay bán hàng nhỏ trên đất ở là chuyện phổ biến. Tuy vậy, nếu bên thuê dùng làm nhà xưởng, kho hàng lớn hay cơ sở dịch vụ quy mô, việc sử dụng đất có thể không còn đúng mục đích ghi trên giấy chứng nhận. Chuyện chuyển mục đích sử dụng đất sang đất thương mại, dịch vụ là đề tài riêng; với thửa đất trong vùng treo, việc chuyển mục đích thường gặp khó vì vướng quy hoạch, nên bạn chọn người thuê có nhu cầu phù hợp ngay từ đầu.
Chủ nhà cho thuê tài sản có nghĩa vụ khai và nộp thuế theo quy định về thuế đối với cá nhân cho thuê tài sản. Ngưỡng doanh thu và cách khai có thể thay đổi theo thời kỳ, nên bạn hỏi cơ quan thuế quản lý nơi có nhà hoặc xem hướng dẫn hiện hành. Hợp đồng thuê rõ ràng giúp việc khai thuế đơn giản hơn.
Người thuê đăng ký tạm trú hay đăng ký kinh doanh tại địa chỉ nhà cho thuê thường cần chủ nhà cung cấp giấy tờ. Khi có thông báo thu hồi, nhắc người thuê chuẩn bị chuyển địa chỉ đăng ký, để việc dọn đi không bị kẹt thủ tục giấy tờ của bên thuê.
Ví dụ giả định: mặt bằng trong hẻm ở Đà Nẵng
Ví dụ giả định: bà Liên có căn nhà một trệt trong hẻm rộng ở một phường của Đà Nẵng. Thửa đất nằm trong quy hoạch mở rộng hẻm thành đường, có tên trong kế hoạch sử dụng đất từ năm ngoái nhưng chưa có thông báo thu hồi. Một người muốn thuê làm quán cà phê, đề nghị hợp đồng năm năm và định đầu tư mặt tiền, quầy pha chế, mái hiên.
Bà Liên cho người thuê xem văn bản thông tin quy hoạch và xác nhận của phường về kế hoạch năm nay. Hai bên thống nhất hợp đồng một năm, gia hạn hằng năm nếu chưa có thông báo thu hồi. Tiền cọc hai tháng, tiền thuê trả theo quý thay vì cả năm. Người thuê được làm quầy, kệ, lắp đèn và máy lạnh, nhưng không được dựng mái hiên kiên cố ra hẻm. Hợp đồng có đủ các điều khoản báo tin, chấm dứt không phạt và hoàn cọc khi thu hồi.
Người thuê nhờ vậy tính được mức đầu tư hợp lý cho một mặt bằng có thể chỉ dùng được một, hai năm. Bà Liên có nguồn thu, nhà có người ở, và nếu thông báo thu hồi tới, cả hai đã biết sẵn ai làm gì. Khi có bất đồng về tiền cọc hay tài sản lúc chấm dứt mà không tự thoả thuận được, hai bên có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi tính chuyện kiện tụng.
Câu hỏi thường gặp
Nhà trong vùng quy hoạch treo có được cho thuê không?
Có. Khi chưa có quyết định thu hồi, chủ nhà vẫn là người sử dụng đất hợp pháp và có thể cho thuê nhà theo quy định về nhà ở và dân sự. Việc cần làm là nói rõ tình trạng quy hoạch với người thuê và có điều khoản xử lý khi có thông báo hay quyết định thu hồi.
Đang cho thuê mà có quyết định thu hồi thì có phải đền tiền cho người thuê không?
Thu hồi đất là sự kiện không do lỗi của bên nào, nên nếu hợp đồng có điều khoản chấm dứt không phạt thì chủ nhà thường chỉ phải hoàn cọc và tiền thuê trả trước cho thời gian chưa dùng. Nếu hợp đồng không nói gì, hai bên dễ tranh cãi; nên hỏi luật sư cho trường hợp cụ thể.
Có nên nhận tiền thuê trả trước nhiều năm khi đất đã vào kế hoạch?
Không nên. Khi thửa đất đã có trong kế hoạch sử dụng đất hằng năm, khả năng hợp đồng bị cắt ngang cao hơn, và tiền trả trước dài hạn trở thành khoản bạn phải hoàn lại bất kỳ lúc nào. Trả theo tháng hoặc theo quý an toàn hơn cho cả hai bên.
Người thuê tự ý cơi nới thì chủ nhà có bị xử lý không?
Chủ nhà là người chịu trách nhiệm về công trình trên đất của mình, nên dễ bị yêu cầu khắc phục khi có vi phạm. Hợp đồng nên cấm rõ việc cơi nới, xây thêm, và cho chủ nhà quyền chấm dứt khi bên thuê vi phạm. Khi phát hiện, yêu cầu dừng và tháo dỡ ngay.
Có cần ghi tình trạng quy hoạch vào hợp đồng thuê không?
Nên ghi. Một điều khoản ngắn xác nhận bên thuê đã được thông báo về tình trạng quy hoạch tại thời điểm ký, kèm danh sách giấy tờ đã xem, giúp tránh việc bên thuê sau này nói bị giấu thông tin, và giúp bên thuê tính đúng mức đầu tư.
Người thuê có được dự họp dân về dự án thu hồi không?
Họp dân về thu hồi đất chủ yếu dành cho người có đất và người có tài sản trên đất. Người thuê có tài sản lắp đặt hoặc đang kinh doanh tại đó nên hỏi UBND xã, phường về việc tham dự, và chủ nhà nên chuyển cho họ thông tin từ các buổi họp để cùng chuẩn bị.