Trên bản vẽ quy hoạch đô thị, chữ đất cây xanh không chỉ có một nghĩa: quy chuẩn về quy hoạch xây dựng chia cây xanh thành nhóm sử dụng công cộng như công viên, vườn hoa, sân chơi; nhóm sử dụng hạn chế nằm trong khuôn viên công trình; và nhóm chuyên dụng như cây xanh cách ly, vườn ươm. Cây xanh đơn vị ở là phần cây xanh công cộng phục vụ trực tiếp một khu ở.
Với chủ một thửa đất, loại cây xanh nào đè lên thửa quyết định nhiều điều: khả năng bị thu hồi để làm công viên, mức hạn chế xây dựng, hay chỉ là yêu cầu chừa diện tích trồng cây trong khuôn viên. Bài này giải nghĩa từng loại, cách nhận ra trên bản vẽ, và những câu nên hỏi, kèm ví dụ giả định.
Vì sao chữ cây xanh trên bản vẽ cần đọc kỹ
Khi nhận văn bản quy hoạch ghi một phần thửa thuộc đất cây xanh, phản ứng đầu tiên của nhiều gia đình là lo bị lấy đất làm công viên. Phản ứng đó không sai, nhưng chưa đủ. Một ô cây xanh công cộng cấp đơn vị ở trong khu dân cư đông đúc thường đồng nghĩa với việc một ngày nào đó phần đất đó sẽ được thu hồi để làm vườn hoa, sân chơi. Còn một yêu cầu cây xanh sử dụng hạn chế lại thường nằm trong khuôn viên công trình, không lấy đất của ai.
Bản vẽ quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 hay tô cùng một gam xanh cho nhiều loại cây xanh khác nhau, chỉ phân biệt bằng sắc độ hoặc chữ viết tắt nhỏ như CX, CXĐVO, CXCL. Nếu ảnh chụp bị mờ hoặc bị cắt mất chú giải, người xem rất dễ đánh đồng tất cả là công viên.
Thêm một lý do để đọc kỹ: mỗi loại cây xanh có chỉ tiêu xây dựng riêng. Công viên có thể được xây một tỷ lệ nhỏ công trình phục vụ như nhà vệ sinh, quán giải khát. Dải cây xanh cách ly thường gần như không cho xây công trình. Hiểu đúng loại giúp bạn biết đất của mình còn được dùng vào việc gì trong lúc chờ.
Các nhóm cây xanh thường gặp trên đồ án
Bảng dưới gom các nhóm cây xanh theo cách phân loại phổ biến trong quy chuẩn về quy hoạch xây dựng và trên các đồ án. Tên gọi và chữ viết tắt cụ thể theo chú giải của từng đồ án.
| Nhóm | Ví dụ | Ý nghĩa thường gặp với thửa đất tư |
|---|---|---|
| Cây xanh sử dụng công cộng cấp đô thị | Công viên lớn, quảng trường xanh, vườn hoa trung tâm | Thường cần thu hồi nếu đè lên đất ở |
| Cây xanh đơn vị ở | Vườn hoa, sân chơi, sân tập phục vụ khu ở | Như trên, quy mô nhỏ hơn, nằm xen khu dân cư |
| Cây xanh sử dụng hạn chế | Sân vườn trong khuôn viên trường, bệnh viện, toà nhà | Thường thuộc khuôn viên công trình, không phải ô riêng |
| Cây xanh cách ly | Dải cây dọc đường sắt, quanh khu công nghiệp, bãi xử lý | Hạn chế xây dựng mạnh trong dải |
| Cây xanh chuyên dụng khác | Vườn ươm, khu nghiên cứu thực vật | Ít gặp trong khu dân cư |
| Cây xanh kết hợp mặt nước | Hồ điều hoà có bờ cây, dải ven kênh | Thường kèm hành lang bảo vệ nguồn nước |
Có đồ án gộp cây xanh với mặt nước và thể dục thể thao thành một nhóm lớn, có đồ án tách riêng từng loại. Vì vậy, hai đồ án ở hai nơi có thể vẽ cùng một kiểu công viên nhưng gọi khác nhau. Câu hỏi cốt lõi luôn là: đây là cây xanh công cộng, cây xanh hạn chế hay cây xanh cách ly.
Cây xanh đơn vị ở: loại hay đè lên khu dân cư nhất
Mục đích. Quy chuẩn yêu cầu mỗi đơn vị ở có diện tích cây xanh công cộng tối thiểu theo dân số. Ở khu dân cư cũ thiếu không gian xanh, đồ án thường phải vẽ thêm các ô cây xanh đơn vị ở len vào giữa các dãy nhà để đạt chỉ tiêu.
Vị trí hay gặp. Các khoảng đất trống, ao cũ, vườn sâu sau nhà, góc phố có nhà thấp tầng. Vì vậy nhà có vườn rộng phía sau là trường hợp dễ bị một ô cây xanh đơn vị ở đè lên một phần.
Hệ quả. Phần thửa nằm trong ô cây xanh đơn vị ở khó xin xây mới kiên cố, khó chuyển mục đích sang đất ở, và về lâu dài có thể bị thu hồi khi có dự án làm vườn hoa, sân chơi.
Có thể thay đổi. Vị trí ô cây xanh đơn vị ở đôi khi được điều chỉnh trong các lần rà soát quy hoạch, nhất là khi có ý kiến người dân rằng vị trí vẽ không khả thi. Đây là chỗ góp ý có căn cứ có thể tạo khác biệt.
Cây xanh cách ly: ít bị thu hồi hơn nhưng hạn chế xây chặt hơn
Dải cây xanh cách ly được vẽ để ngăn cách khu ở với nguồn ồn, bụi hay nguy hiểm như đường sắt, đường cao tốc, khu công nghiệp, trạm xử lý chất thải, đường dây điện. Không phải lúc nào Nhà nước cũng thu hồi toàn bộ dải này; có nơi người dân vẫn canh tác, giữ vườn trong dải cách ly. Nhưng việc xây nhà ở mới trong dải thường không được phép.
Nếu thửa của bạn có một phần nằm trong dải cây xanh cách ly, hãy hỏi kỹ dải đó phục vụ công trình nào, bề rộng tính từ đâu, và quy định cho phép làm gì trong dải. Một số dải gắn với quy định chuyên ngành, chẳng hạn hành lang an toàn đường sắt hay lưới điện, có quy tắc riêng chặt hơn quy định quy hoạch thông thường.
Một điểm hay bị bỏ qua là dải cây xanh cách ly trên bản vẽ quy hoạch và hành lang an toàn theo luật chuyên ngành không nhất thiết trùng nhau về bề rộng. Có nơi dải cây xanh rộng hơn hành lang, có nơi hẹp hơn. Khi hai lớp quy định cùng áp lên một thửa, quy định chặt hơn thường được ưu tiên, nên bạn cần biết cả hai thay vì chỉ nhìn màu xanh trên bản vẽ.
Dải cách ly cũng có thể thay đổi khi công trình gây ảnh hưởng được di dời hoặc đổi công nghệ. Ví dụ một bãi xử lý cũ đóng cửa thì dải cách ly quanh nó có thể được xem xét lại khi điều chỉnh quy hoạch. Điều này không tự động xảy ra; nó phải qua thủ tục điều chỉnh đồ án.
Ô cây xanh trên ao, hồ, đất trũng sau nhà
Một tình huống rất hay gặp ở các phường mới lên từ xã cũ: phía sau dãy nhà có một cái ao, một khoảnh ruộng trũng, hay một dải đất thấp hay ngập. Khi lập quy hoạch phân khu, những chỗ này thường được chọn làm ô cây xanh hoặc cây xanh kết hợp mặt nước, vì vừa giữ được chỗ chứa nước mưa, vừa đạt chỉ tiêu cây xanh mà ít phải giải toả nhà.
Với chủ thửa, điều này có hai mặt. Mặt dễ chịu là nhà ở phía trước thường không bị ảnh hưởng. Mặt khó là phần ao, phần đất trũng nằm trong sổ của gia đình, có khi đã được san lấp một phần để làm sân, làm kho, nay rơi vào ô cây xanh, nên việc hợp thức phần đã san lấp hay xin chuyển mục đích phần đó trở nên khó khăn.
Nếu gia đình bạn có ao hay đất trũng sau nhà, khi tra quy hoạch hãy hỏi riêng cho phần này: ô đó là cây xanh công cộng hay cây xanh kết hợp mặt nước, có gắn với hồ điều hoà hay hệ thống thoát nước nào không, và việc san lấp, xây dựng trên phần đó hiện bị hạn chế ra sao. Đừng san lấp thêm trước khi có câu trả lời, vì có thể phải khôi phục lại hiện trạng.
Ví dụ giả định: một thửa, hai loại cây xanh
Ví dụ giả định: gia đình bà Mai có thửa 300 m² ở một phường thuộc Ninh Bình, nhà ở phía trước, vườn rộng phía sau giáp một tuyến đường sắt. Văn bản quy hoạch cho biết phần trước thuộc ô đất ở hiện hữu, khoảng 60 m² giữa vườn thuộc ô cây xanh đơn vị ở, và dải sát đường sắt thuộc cây xanh cách ly.
Mỗi phần mang một ý nghĩa. Phần đất ở hiện hữu, gia đình có thể xin xây lại theo chỉ tiêu. Phần cây xanh đơn vị ở, khả năng về lâu dài sẽ thành vườn hoa chung, nên gia đình không đầu tư xây kiên cố ở đó. Phần cây xanh cách ly gắn với hành lang đường sắt, gia đình vẫn giữ cây trồng hiện có nhưng không dựng công trình.
Bà Mai từng định chia vườn cho con trai làm nhà. Sau khi đọc kết quả, gia đình chuyển sang phương án con trai xây trên phần đất ở phía trước, còn phần vườn giữ nguyên. Nếu bà cho rằng vị trí ô cây xanh đơn vị ở vẽ chưa hợp lý, đợt lấy ý kiến quy hoạch tiếp theo là lúc gửi góp ý kèm sơ đồ hiện trạng.
Hỏi gì khi thửa của bạn dính đất cây xanh
Các bước dưới giúp bạn biết chính xác loại cây xanh và hệ quả, trước khi tính chuyện xây, chia hay bán.
- Đề nghị văn bản cung cấp thông tin quy hoạch ghi rõ tên chức năng cây xanh theo đồ án, kèm mã lô.
- Hỏi đó là cây xanh sử dụng công cộng, cây xanh đơn vị ở, cây xanh sử dụng hạn chế hay cây xanh cách ly.
- Hỏi diện tích hoặc kích thước phần thửa nằm trong ô cây xanh, xin sơ đồ thể hiện nếu có.
- Hỏi khu vực đã có kế hoạch sử dụng đất hoặc dự án làm công viên, vườn hoa chưa.
- Với cây xanh cách ly, hỏi thêm công trình mà dải đó phục vụ và quy định chuyên ngành đi kèm.
- Hỏi trong thời gian chờ, gia đình được sửa chữa, xây tạm hay cải tạo gì trên phần đất đó.
Phần thu hồi và bồi thường khi có dự án là chuyện của giai đoạn sau, có trình tự và văn bản riêng. Ở giai đoạn đọc quy hoạch, mục tiêu là biết đúng loại để quyết định hợp lý cho hiện tại và có căn cứ nếu muốn góp ý.
Câu hỏi thường gặp
Đất cây xanh đơn vị ở có phải là đất công viên không?
Gần như vậy, ở quy mô nhỏ. Đó là phần cây xanh sử dụng công cộng phục vụ một khu ở, thường là vườn hoa, sân chơi, sân tập. Nếu đè lên đất tư, về lâu dài phần đó thường cần được thu hồi khi có dự án thực hiện.
Cây xanh sử dụng hạn chế có lấy đất của nhà dân không?
Thường là không. Cây xanh sử dụng hạn chế chủ yếu là sân vườn trong khuôn viên công trình như trường học, bệnh viện, toà nhà. Tuy vậy, hãy đọc chú giải đồ án cụ thể vì mỗi đồ án có thể thể hiện khác nhau.
Đất nằm trong dải cây xanh cách ly có còn trồng cây được không?
Thường vẫn được tiếp tục canh tác theo mục đích trên sổ, nhưng không được xây nhà ở mới. Nếu dải gắn với hành lang an toàn đường sắt hay lưới điện, còn có quy định chuyên ngành riêng. Hỏi UBND xã, phường để biết cụ thể.
Ô cây xanh trên quy hoạch có thể được dời sang chỗ khác không?
Có thể, khi đồ án được điều chỉnh sau rà soát hoặc sau ý kiến cộng đồng. Việc điều chỉnh phải theo trình tự và phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền. Góp ý có sơ đồ hiện trạng và lý do cụ thể có cơ hội được xem xét hơn.
Phần đất dính cây xanh có được cấp sổ không?
Tuỳ trường hợp. Phần đất đang sử dụng ổn định có thể vẫn được cấp sổ theo hiện trạng kèm ghi chú quy hoạch, theo quy định hiện hành và điều kiện về nguồn gốc. Nên hỏi văn phòng đăng ký đất đai về trường hợp của thửa mình.
Làm sao phân biệt các loại cây xanh trên bản vẽ khi chúng cùng màu xanh?
Dựa vào chữ viết tắt và chú giải của đồ án, hoặc bảng thống kê sử dụng đất theo mã lô. Nếu ảnh không đủ rõ, hãy đề nghị cơ quan cung cấp thông tin quy hoạch ghi tên chức năng chính xác bằng văn bản.