Tờ bản đồ tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan cho bạn biết khu quanh thửa đất được định hướng xây cao hay thấp, khối nhà dày hay thưa, chỗ nào là công trình điểm nhấn, chỗ nào là quảng trường, công viên, trục đi bộ. Đây là tờ trả lời câu hỏi mà tờ sử dụng đất không trả lời: sau này bên cạnh nhà mình sẽ là nhà ba tầng hay một khối hai mươi tầng.
Bài này giải thích cách đọc tờ bản vẽ đó cho một thửa đất giả định, những ký hiệu thường gặp, và giới hạn quan trọng: phần lớn nội dung trên tờ là minh hoạ định hướng, phần có giá trị áp dụng nằm ở chỉ tiêu và quy định quản lý kèm đồ án.
Tờ bản vẽ này cho biết gì mà tờ sử dụng đất không cho biết
Tờ quy hoạch sử dụng đất chia khu vực thành các mảng chức năng phẳng: đây là đất ở, kia là cây xanh, chỗ này là trường học. Nó không nói gì về chiều cao hay hình dạng công trình, ngoài con số tầng cao tối đa ghi trong ô. Tờ tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan thêm chiều thứ ba: khối nhà đặt ở đâu trong lô, cao thấp ra sao, nhìn từ đường vào thấy gì.
Với người dân, tờ này hữu ích ở chỗ nó vẽ ra hình ảnh khu phố tương lai. Một ô đất ở ghi tầng cao tối đa 15 tầng trên tờ sử dụng đất có thể được thể hiện trên tờ tổ chức không gian là vài khối cao tầng dọc đường lớn và phần còn lại thấp tầng, chứ không phải cả ô đều 15 tầng. Ngược lại, một ô có vẻ bình thường lại có ký hiệu công trình điểm nhấn cao hơn hẳn xung quanh ở góc phố.
Tên tờ có thể khác nhau giữa các đồ án, ví dụ sơ đồ tổ chức không gian, bản đồ tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan và thiết kế đô thị. Ở quy hoạch phân khu, nội dung thường ở mức định hướng; ở quy hoạch chi tiết, mức thể hiện cụ thể hơn, có khi đến từng khối nhà.
Những gì thường được thể hiện trên tờ
Khối công trình. Các hình đa giác tô màu hoặc đổ bóng, thể hiện vị trí và hình dạng định hướng của khối nhà trong từng lô. Có tờ vẽ dạng phối cảnh nhìn từ trên cao xuống, có tờ vẽ mặt bằng phẳng.
Tầng cao. Thể hiện bằng con số ghi trên khối nhà, bằng màu đậm nhạt theo thang tầng cao, hoặc bằng chiều cao khối trong hình phối cảnh. Thang tầng cao được giải thích ở chú giải.
Công trình điểm nhấn. Thường là ký hiệu đặc biệt như ngôi sao, vòng tròn đậm hoặc khối nổi bật, đặt ở nút giao lớn, đầu trục cảnh quan, ven mặt nước. Đây là nơi công trình có thể cao hoặc có hình thức khác biệt so với xung quanh.
Trục và hướng nhìn. Các mũi tên hoặc dải nét thể hiện trục cảnh quan chính, hướng nhìn ra sông hồ, tuyến đi bộ, tuyến cây xanh. Chúng gợi ý những không gian sẽ được giữ thoáng.
Không gian mở. Quảng trường, công viên, sân chơi, vườn hoa, thể hiện bằng màu xanh hoặc ký hiệu riêng, thường cụ thể hơn tờ sử dụng đất.
Khu vực có quy định riêng. Vùng bảo tồn cảnh quan, khu phố cũ cần giữ hình thái, khu hạn chế chiều cao, thường được viền hoặc tô sọc.
Đọc cho một thửa đất giả định: bên cạnh nhà sẽ là gì
Giả định bạn có căn nhà ba tầng trong dãy nhà phố ở khu dân cư hiện hữu, phía sau là một khu đất trống rộng đang là kho cũ. Trên tờ sử dụng đất, khu kho được vẽ màu đất hỗn hợp, ghi tầng cao tối đa 25 tầng. Bạn lo rằng ngay sau lưng nhà sẽ là một khối 25 tầng.
Mở tờ tổ chức không gian, bạn thấy khu đất đó được thể hiện bằng hai khối: một khối cao tầng đặt sát đường lớn phía xa, một khối thấp tầng khoảng năm tầng giáp dãy nhà phố, ở giữa là sân vườn. Có một mũi tên trục đi bộ chạy xuyên qua khu đất, nối từ hẻm cạnh nhà bạn ra đường lớn. Hình ảnh này khác hẳn nỗi lo ban đầu.
Tuy vậy, bạn cần đọc thêm hai thứ trước khi yên tâm. Thứ nhất, chú giải có ghi phần bố trí khối nhà chỉ mang tính minh hoạ hay không. Thứ hai, quy định quản lý theo đồ án có điều khoản nào về chuyển tiếp chiều cao, khoảng lùi phía giáp khu dân cư thấp tầng hay không. Nếu quy định quản lý có ràng buộc, hình ảnh trên tờ có cơ sở; nếu không, chủ đầu tư sau này có thể bố trí khác trong giới hạn chỉ tiêu.
Đọc tầng cao quanh thửa đất theo thứ tự
Những bước dưới đây giúp bạn khoanh được bức tranh chiều cao trong bán kính vài trăm mét quanh nhà, đủ để biết nắng, gió, tầm nhìn có thể thay đổi ra sao.
- Định vị thửa đất trên tờ tổ chức không gian bằng các mốc chung với tờ sử dụng đất.
- Đọc thang tầng cao ở chú giải: màu nào, ký hiệu nào ứng với khoảng tầng nào.
- Khoanh một vòng quanh thửa, ghi lại tầng cao định hướng của các khối ở bốn phía, nhất là phía nam và phía tây nếu bạn quan tâm nắng.
- Tìm các ký hiệu công trình điểm nhấn trong vòng khoanh; ghi lại vị trí và khoảng cách đến thửa đất.
- Đối chiếu với tầng cao tối đa ghi trong các ô trên tờ sử dụng đất để biết hình ảnh minh hoạ có thấp hơn giới hạn cho phép hay không.
- Đọc quy định quản lý về chiều cao, khoảng lùi và chuyển tiếp giữa khu cao tầng và thấp tầng.
Ghi kết quả thành sơ đồ tay đơn giản: thửa đất ở giữa, bốn phía ghi số tầng định hướng và tầng tối đa. Sơ đồ này hữu ích khi bạn tính chuyện cải tạo nhà, mở cửa sổ, làm sân thượng, hoặc khi góp ý trong đợt lấy ý kiến quy hoạch.
Từ ký hiệu trên tờ đến câu hỏi của đời sống
Mỗi thứ bạn thấy trên tờ tổ chức không gian gợi ra một câu hỏi thực tế về căn nhà. Bảng dưới đây gợi ý cách nối hai thứ đó với nhau.
| Thấy trên tờ | Câu hỏi cho căn nhà | Đọc thêm ở đâu |
|---|---|---|
| Khối cao tầng phía nam hoặc tây | Nhà có bị che nắng, che gió vào những giờ nào | Khoảng cách giữa các khối trong quy định quản lý |
| Công trình điểm nhấn ở nút giao gần nhà | Lưu lượng người và xe qua hẻm có tăng | Tờ giao thông, vị trí lối vào công trình |
| Trục đi bộ xuyên qua hẻm | Hẻm có thành lối đi công cộng, có mở rộng | Quy hoạch chi tiết, quy định về hẻm |
| Quảng trường, công viên gần nhà | Không gian thoáng có được giữ lâu dài | Tờ sử dụng đất, chức năng cây xanh công cộng |
| Viền khu hạn chế chiều cao | Nhà mình có bị giới hạn khi xây thêm tầng | Quy định quản lý theo đồ án |
Bảng này không cho câu trả lời, chỉ giúp bạn hỏi đúng. Câu trả lời cho căn nhà cụ thể vẫn đến từ quy định quản lý, quy hoạch chi tiết và hồ sơ cấp phép.
Giới hạn của tờ tổ chức không gian
Tờ bản vẽ này dễ gây hiểu lầm theo cả hai chiều: quá yên tâm hoặc quá lo lắng. Một vài giới hạn cần nhớ khi đọc:
- Bố trí khối nhà trên tờ thường mang tính minh hoạ định hướng; thiết kế thực tế của từng công trình được lập sau, trong giới hạn chỉ tiêu và quy định quản lý.
- Hình phối cảnh được dựng để thể hiện ý tưởng, có thể đẹp hơn và thoáng hơn kết quả xây dựng thật.
- Ở quy hoạch phân khu, tờ này thể hiện ở mức khu vực, không đủ chi tiết để kết luận cho từng căn nhà.
- Tờ có thể chưa cập nhật nếu đồ án đã điều chỉnh cục bộ chỉ tiêu tầng cao ở một số ô.
- Không có chiều thời gian: khối nhà vẽ trên tờ có thể vài năm nữa mới xây, hoặc không bao giờ được xây theo đúng hình đó.
Cách dùng hợp lý là coi tờ này như bức phác thảo về ý định của người lập quy hoạch, rồi kiểm từng ý định đó bằng chỉ tiêu và quy định quản lý trước khi rút ra kết luận cho căn nhà của mình.
Đọc cùng thiết kế đô thị riêng và quy định quản lý
Một số tuyến phố, khu vực quan trọng có đồ án thiết kế đô thị riêng, lập sau quy hoạch phân khu, quy định cụ thể hơn về chiều cao, khoảng lùi, hình thức mặt tiền, màu sắc, thậm chí cả biển quảng cáo. Nếu thửa đất của bạn nằm trên tuyến như vậy, nội dung của thiết kế đô thị riêng quan trọng hơn hình minh hoạ trên tờ tổ chức không gian của đồ án phân khu.
Quy định quản lý theo đồ án là văn bản đi kèm, biến những ý định trên bản vẽ thành điều khoản có thể áp dụng. Khi tờ tổ chức không gian vẽ khu giáp nhà bạn thấp tầng, hãy tìm trong quy định quản lý xem có điều khoản nào yêu cầu như vậy không. Bài riêng về quy định quản lý trên trang này hướng dẫn cách tìm điều khoản liên quan đến thửa đất.
Nếu bạn thấy định hướng không gian trong đồ án ảnh hưởng bất lợi đến căn nhà, ví dụ một khối cao tầng sát ranh mà không có khoảng chuyển tiếp, thời điểm phù hợp để lên tiếng là khi đồ án đang lấy ý kiến hoặc điều chỉnh. Mục góp ý, kiến nghị khi quy hoạch thay đổi trên trang này đi tiếp phần đó. Góp ý dựa trên sơ đồ tầng cao bạn tự vẽ, kèm vị trí thửa đất và điều khoản cụ thể, thường được tiếp nhận nghiêm túc hơn một lời phản đối chung chung.
Câu hỏi thường gặp
Tờ tổ chức không gian có giá trị pháp lý như tờ sử dụng đất không?
Cả hai đều là thành phần của hồ sơ đồ án được phê duyệt, nhưng mức áp dụng khác nhau. Tờ sử dụng đất xác định chức năng và chỉ tiêu; tờ tổ chức không gian thường thể hiện định hướng, một phần mang tính minh hoạ. Điều khoản ràng buộc cụ thể nằm ở quy định quản lý.
Thấy khu đất bên cạnh vẽ khối cao tầng thì có thể làm gì?
Trước hết, đọc quy định quản lý về khoảng cách, khoảng lùi và chuyển tiếp chiều cao. Nếu đồ án đang lấy ý kiến hoặc sắp điều chỉnh, bạn có thể gửi góp ý có căn cứ. Khi đồ án đã duyệt, việc kiến nghị phức tạp hơn và nên hỏi cơ quan quản lý về thủ tục.
Đồ án phân khu không có tờ tổ chức không gian thì xem ở đâu?
Tên và cách chia tờ khác nhau giữa các đồ án. Nội dung tổ chức không gian có thể nằm trong tờ thiết kế đô thị, trong sơ đồ định hướng phát triển không gian, hoặc trong thuyết minh. Bạn hỏi cơ quan quản lý danh mục bản vẽ của đồ án để tìm đúng tờ.
Có tính được nhà mình bị che nắng bao lâu từ tờ bản vẽ không?
Chỉ ước lượng thô, vì tờ bản vẽ không ghi chiều cao chính xác và vị trí khối nhà có thể thay đổi khi thiết kế. Nếu cần đánh giá kỹ, kiến trúc sư có thể dựng mô hình nắng dựa trên chỉ tiêu tối đa cho phép, đây là kịch bản bất lợi nhất để cân nhắc.
Tầng cao ghi trên tờ tổ chức không gian thấp hơn tờ sử dụng đất thì tin số nào?
Số trên tờ sử dụng đất và trong bảng chỉ tiêu thường là giới hạn tối đa. Số trên tờ tổ chức không gian là bố trí định hướng. Công trình thực tế có thể cao đến giới hạn tối đa nếu quy định quản lý không ràng buộc thêm, nên khi tính kịch bản bất lợi, bạn lấy số tối đa.
Khu phố cũ có được giữ hình thái nhà thấp tầng không?
Tuỳ đồ án. Một số khu phố cũ được xác định là khu bảo tồn hoặc khu hạn chế chiều cao, thể hiện bằng viền hoặc ký hiệu riêng, kèm điều khoản trong quy định quản lý. Nếu không có ký hiệu và điều khoản đó, khu phố vẫn có thể được cải tạo theo chỉ tiêu của ô.